Jātaka 531
Jātaka
Sattatinipāta
Kusavagga
1. Kusajātaka
1 “Idaṁ te raṭṭhaṁ sadhanaṁ sayoggaṁ,
Sakāyuraṁ sabbakāmūpapannaṁ;
Idaṁ te rajjaṁ anusāsa amma,
Gacchāmahaṁ yattha piyā pabhāvatī”.
2 “Anujjubhūtena haraṁ mahantaṁ,
Divā ca ratto ca nisīthakāle;
Paṭigaccha tvaṁ khippaṁ kusāvatiṁ kusa,
Nicchāmi dubbaṇṇamahaṁ vasantaṁ”.
3 “Nāhaṁ gamissāmi ito kusāvatiṁ,
Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava;
Ramāmi maddassa niketaramme,
Hitvāna raṭṭhaṁ tava dassane rato.
4 Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava,
Sammūḷharūpo vicarāmi mediniṁ;
Disaṁ na jānāmi kutomhi āgato,
Tayamhi matto migamandalocane.
5 Suvaṇṇacīravasane,
jātarūpasumekhale;
Sussoṇi tava kāmā hi,
nāhaṁ rajjena matthiko”.
6 “Abbhūti tassa bho hoti,
yo anicchantamicchati;
Akāmaṁ rāja kāmesi,
akantaṁ kantumicchasi”.
7 “Akāmaṁ vā sakāmaṁ vā,
yo naro labhate piyaṁ;
Lābhamettha pasaṁsāma,
alābho tattha pāpako”.
8 “Pāsāṇasāraṁ khaṇasi,
kaṇikārassa dārunā;
Vātaṁ jālena bādhesi,
yo anicchantamicchasi”.
9 “Pāsāṇo nūna te hadaye,
ohito mudulakkhaṇe;
Yo te sātaṁ na vindāmi,
tirojanapadāgato.
10 Yadā maṁ bhakuṭiṁ katvā,
rājaputtī udikkhati;
Āḷāriko tadā homi,
rañño maddassantepure.
11 Yadā umhayamānā maṁ,
rājaputtī udikkhati;
Nāḷāriko tadā homi,
rājā homi tadā kuso”.
12 “Sace hi vacanaṁ saccaṁ,
nemittānaṁ bhavissati;
Neva me tvaṁ patī assa,
kāmaṁ chindantu sattadhā”.
13 “Sace hi vacanaṁ saccaṁ,
aññesaṁ yadi vā mamaṁ;
Neva tuyhaṁ patī atthi,
añño sīhassarā kusā”.
14 “Nekkhaṁ gīvaṁ te kāressaṁ,
patvā khujje kusāvatiṁ;
Sace maṁ nāganāsūrū,
olokeyya pabhāvatī.
15 Nekkhaṁ gīvaṁ te kāressaṁ,
patvā khujje kusāvatiṁ;
Sace maṁ nāganāsūrū,
ālapeyya pabhāvatī.
16 Nekkhaṁ gīvaṁ te kāressaṁ,
patvā khujje kusāvatiṁ;
Sace maṁ nāganāsūrū,
umhāyeyya pabhāvatī.
17 Nekkhaṁ gīvaṁ te kāressaṁ,
patvā khujje kusāvatiṁ;
Sace maṁ nāganāsūrū,
pamhāyeyya pabhāvatī.
18 Nekkhaṁ gīvaṁ te kāressaṁ,
patvā khujje kusāvatiṁ;
Sace maṁ nāganāsūrū,
pāṇīhi upasamphuse”.
19 “Na hi nūnāyaṁ rājaputtī,
kuse sātampi vindati;
Āḷārike bhate pose,
vetanena anatthike”.
20 “Na hi nūnāyaṁ sā khujjā,
labhati jivhāya chedanaṁ;
Sunisitena satthena,
evaṁ dubbhāsitaṁ bhaṇaṁ”.
21 “Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mahāyasoti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
22 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mahaddhanoti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
23 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mahabbaloti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
24 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mahāraṭṭhoti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
25 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mahārājāti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
26 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Sīhassaroti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
27 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Vaggussaroti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
28 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Bindussaroti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
29 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Mañjussaroti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
30 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Madhussaroti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
31 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Satasippoti katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
32 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Khattiyotipi katvāna,
karassu rucire piyaṁ.
33 Mā naṁ rūpena pāmesi,
ārohena pabhāvati;
Kusarājāti katvāna,
karassu rucire piyaṁ”.
34 “Ete nāgā upatthaddhā,
sabbe tiṭṭhanti vammitā;
Purā maddanti pākāraṁ,
ānentetaṁ pabhāvatiṁ”.
35 “Satta bile karitvāna,
ahametaṁ pabhāvatiṁ;
Khattiyānaṁ padassāmi,
ye maṁ hantuṁ idhāgatā”.
36 “Avuṭṭhahi rājaputtī,
sāmā koseyyavāsinī;
Assupuṇṇehi nettehi,
dāsīgaṇapurakkhatā”.
37 “Taṁ nūna kakkūpanisevitaṁ mukhaṁ,
Ādāsadantātharupaccavekkhitaṁ;
Subhaṁ sunettaṁ virajaṁ anaṅgaṇaṁ,
Chuddhaṁ vane ṭhassati khattiyehi.
38 Te nūna me asite vellitagge,
Kese mudū candanasāralitte;
Samākule sīvathikāya majjhe,
Pādehi gijjhā parikaḍḍhissanti.
39 Tā nūna me tambanakhā sulomā,
Bāhā mudū candanasāralittā;
Chinnā vane ujjhitā khattiyehi,
Gayha dhaṅko gacchati yenakāmaṁ.
40 Te nūna tālūpanibhe alambe,
Nisevite kāsikacandanena;
Thanesu me lambissati siṅgālo,
Mātūva putto taruṇo tanūjo.
41 Taṁ nūna soṇiṁ puthulaṁ sukoṭṭitaṁ,
Nisevitaṁ kañcanamekhalāhi;
Chinnaṁ vane khattiyehī avatthaṁ,
Siṅgālasaṅghā parikaḍḍhissanti.
42 Soṇā dhaṅkā siṅgālā ca,
ye caññe santi dāṭhino;
Ajarā nūna hessanti,
bhakkhayitvā pabhāvatiṁ.
43 Sace maṁsāni hariṁsu,
khattiyā dūragāmino;
Aṭṭhīni amma yācitvā,
anupathe dahātha naṁ.
44 Khettāni amma kāretvā,
kaṇikārettha ropaya;
Yadā te pupphitā assu,
hemantānaṁ himaccaye;
Sareyyātha mamaṁ amma,
evaṁvaṇṇā pabhāvatī”.
45 “Tassā mātā udaṭṭhāsi,
khattiyā devavaṇṇinī;
Disvā asiñca sūnañca,
rañño maddassantepure”.
46 “Iminā nūna asinā,
susaññaṁ tanumajjhimaṁ;
Dhītaraṁ madda hantvāna,
khattiyānaṁ padassasi.
47 Na me akāsi vacanaṁ,
atthakāmāya puttike;
Sājja lohitasañchannā,
gacchasi yamasādhanaṁ.
48 Evamāpajjatī poso,
pāpiyañca nigacchati;
Yo ve hitānaṁ vacanaṁ,
na karoti atthadassinaṁ.
49 Sace ca ajja dhāresi,
kumāraṁ cārudassanaṁ;
Kusena jātaṁ khattiyaṁ,
suvaṇṇamaṇimekhalaṁ;
Pūjitaṁ ñātisaṅghehi,
na gacchasi yamakkhayaṁ.
50 Yatthassu bherī nadati,
kuñjaro ca nikūjati;
Khattiyānaṁ kule bhadde,
kiṁ nu sukhataraṁ tato.
51 Asso ca sisati dvāre,
kumāro uparodati;
Khattiyānaṁ kule bhadde,
kiṁ nu sukhataraṁ tato.
52 Mayūrakoñcābhirude,
kokilābhinikūjite;
Khattiyānaṁ kule bhadde,
kiṁ nu sukhataraṁ tato”.
53 “Kahaṁ nu so sattumaddano,
pararaṭṭhappamaddano;
Kuso soḷārapaññāṇo,
yo no dukkhā pamocaye”.
54 “Idheva so sattumaddano,
pararaṭṭhappamaddano;
Kuso soḷārapaññāṇo,
yo te sabbe vadhissati”.
55 “Ummattikā nu bhaṇasi,
Andhabālā pabhāsasi;
Kuso ce āgato assa,
Kiṁ na jānemu taṁ mayaṁ”.
56 “Eso āḷāriko poso,
kumārīpuramantare;
Daḷhaṁ katvāna saṁvelliṁ,
kumbhiṁ dhovati oṇato”.
57 “Veṇī tvamasi caṇḍālī,
adūsi kulagandhinī;
Kathaṁ maddakule jātā,
dāsaṁ kayirāsi kāmukaṁ”.
58 “Namhi veṇī na caṇḍālī,
na camhi kulagandhinī;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi”.
59 “Yo brāhmaṇasahassāni,
sadā bhojeti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi.
60 Yassa nāgasahassāni,
sadā yojenti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi.
61 Yassa assasahassāni,
sadā yojenti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi.
62 Yassa rathasahassāni,
sadā yojenti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi.
63 Yassa usabhasahassāni,
sadā yojenti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi.
64 Yassa dhenusahassāni,
sadā duhanti vīsatiṁ;
Okkākaputto bhaddante,
tvaṁ nu dāsoti maññasi”.
65 “Taggha te dukkaṭaṁ bāle,
yaṁ khattiyaṁ mahabbalaṁ;
Nāgaṁ maṇḍūkavaṇṇena,
na naṁ akkhāsidhāgataṁ”.
66 “Aparādhaṁ mahārāja,
tvaṁ no khama rathesabha;
Yaṁ taṁ aññātavesena,
nāññāsimhā idhāgataṁ”.
67 “Mādisassa na taṁ channaṁ,
yohaṁ āḷāriko bhave;
Tvaññeva me pasīdassu,
natthi te deva dukkaṭaṁ”.
68 “Gaccha bāle khamāpehi,
kusarājaṁ mahabbalaṁ;
Khamāpito kuso rājā,
so te dassati jīvitaṁ”.
69 “Pitussa vacanaṁ sutvā,
devavaṇṇī pabhāvatī;
Sirasā aggahī pāde,
kusarājaṁ mahabbalaṁ”.
70 “Yāmā ratyo atikkantā,
tāmā deva tayā vinā;
Vande te sirasā pāde,
mā me kujjha rathesabha.
71 Sabbaṁ te paṭijānāmi,
mahārāja suṇohi me;
Na cāpi appiyaṁ tuyhaṁ,
kareyyāmi ahaṁ puna.
72 Evañce yācamānāya,
vacanaṁ me na kāhasi;
Idāni maṁ tāto hantvā,
khattiyānaṁ padassati”.
73 “Evaṁ te yācamānāya,
kiṁ na kāhāmi te vaco;
Vikuddho tyasmi kalyāṇi,
mā tvaṁ bhāyi pabhāvati.
74 Sabbaṁ te paṭijānāmi,
rājaputti suṇohi me;
Na cāpi appiyaṁ tuyhaṁ,
kareyyāmi ahaṁ puna.
75 Tava kāmā hi sussoṇi,
pahu dukkhaṁ titikkhisaṁ;
Bahuṁ maddakulaṁ hantvā,
nayituṁ taṁ pabhāvati”.
76 “Yojayantu rathe asse,
nānācitte samāhite;
Atha dakkhatha me vegaṁ,
vidhamantassa sattavo”.
77 “Tañca tattha udikkhiṁsu,
rañño maddassantepure;
Vijambhamānaṁ sīhaṁva,
phoṭentaṁ diguṇaṁ bhujaṁ.
78 Hatthikkhandhañca āruyha,
āropetvā pabhāvatiṁ;
Saṅgāmaṁ otaritvāna,
sīhanādaṁ nadī kuso.
79 Tassa taṁ nadato sutvā,
sīhassevitare migā;
Khattiyā vipalāyiṁsu,
kusasaddabhayaṭṭitā.
80 Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Aññamaññassa chindanti,
kusasaddabhayaṭṭitā.
81 Tasmiṁ saṅgāmasīsasmiṁ,
passitvā haṭṭhamānaso;
Kusassa rañño devindo,
adā verocanaṁ maṇiṁ.
82 So taṁ vijitvā saṅgāmaṁ,
laddhā verocanaṁ maṇiṁ;
Hatthikkhandhagato rājā,
pāvekkhi nagaraṁ puraṁ.
83 Jīvaggāhaṁ gahetvāna,
bandhitvā satta khattiye;
Sasurassupanāmesi,
ime te deva sattavo.
84 Sabbeva te vasaṁ gatā,
amittā vihatā tava;
Kāmaṁ karohi te tayā,
muñca vā te hanassu vā”.
85 “Tuyheva sattavo ete,
na hi te mayha sattavo;
Tvaññeva no mahārāja,
muñca vā te hanassu vā”.
86 “Imā te dhītaro satta,
devakaññūpamā subhā;
Dadāhi nesaṁ ekekaṁ,
hontu jāmātaro tava”.
87 “Amhākañceva tāsañca,
tvaṁ no sabbesamissaro;
Tvaññeva no mahārāja,
dehi nesaṁ yadicchasi”.
88 Ekamekassa ekekaṁ,
adā sīhassaro kuso;
Khattiyānaṁ tadā tesaṁ,
rañño maddassa dhītaro.
89 Pīṇitā tena lābhena,
tuṭṭhā sīhassare kuse;
Sakaraṭṭhāni pāyiṁsu,
khattiyā satta tāvade.
90 Pabhāvatiñca ādāya,
maṇiṁ verocanaṁ subhaṁ;
Kusāvatiṁ kuso rājā,
agamāsi mahabbalo.
91 Tyassu ekarathe yantā,
pavisantā kusāvatiṁ;
Samānā vaṇṇarūpena,
nāññamaññātirocisuṁ.
92 Mātā puttena saṅgacchi,
ubhayo ca jayampatī;
Samaggā te tadā āsuṁ,
phītaṁ dharaṇimāvasunti.
93 Kusajātakaṁ paṭhamaṁ.