Jātaka 538

Jātaka

Mahānipāta

Mūgapakkhavagga

1 Mūgapakkhajātaka

1 “Mā paṇḍiccayaṁ vibhāvaya,

Bālamato bhava sabbapāṇinaṁ;

Sabbo taṁ jano ocināyatu,

Evaṁ tava attho bhavissati”.

2 “Karomi te taṁ vacanaṁ,

yaṁ maṁ bhaṇasi devate;

Atthakāmāsi me amma,

hitakāmāsi devate”.

3 “Kiṁ nu santaramānova,

kāsuṁ khaṇasi sārathi;

Puṭṭho me samma akkhāhi,

kiṁ kāsuyā karissasi”.

4 “Rañño mūgo ca pakkho ca,

putto jāto acetaso;

Somhi raññā samajjhiṭṭho,

puttaṁ me nikhaṇaṁ vane”.

5 “Na badhiro na mūgosmi,

na pakkho na ca vīkalo;

Adhammaṁ sārathi kayirā,

mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

6 Ūrū bāhuñca me passa,

bhāsitañca suṇohi me;

Adhammaṁ sārathi kayirā,

mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane”.

7 “Devatā nusi gandhabbo,

adu sakko purindado;

Ko vā tvaṁ kassa vā putto,

kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”.

8 “Namhi devo na gandhabbo,

nāpi sakko purindado;

Kāsirañño ahaṁ putto,

yaṁ kāsuyā nikhaññasi.

9 Tassa rañño ahaṁ putto,

yaṁ tvaṁ sammūpajīvasi;

Adhammaṁ sārathi kayirā,

mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

10 Yassa rukkhassa chāyāya,

nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa sākhaṁ bhañjeyya,

mittadubbho hi pāpako.

11 Yathā rukkho tathā rājā,

yathā sākhā tathā ahaṁ;

Yathā chāyūpago poso,

evaṁ tvamasi sārathi;

Adhammaṁ sārathi kayirā,

mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.

12 Pahūtabhakkho bhavati,

vippavuttho sakaṁ gharā;

Bahū naṁ upajīvanti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

13 Yaṁ yaṁ janapadaṁ yāti,

nigame rājadhāniyo;

Sabbattha pūjito hoti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

14 Nāssa corā pasāhanti,

nātimaññanti khattiyā;

Sabbe amitte tarati,

yo mittānaṁ na dubbhati.

15 Akkuddho sagharaṁ eti,

sabhāyaṁ paṭinandito;

Ñātīnaṁ uttamo hoti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

16 Sakkatvā sakkato hoti,

garu hoti sagāravo;

Vaṇṇakittibhato hoti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

17 Pūjako labhate pūjaṁ,

vandako paṭivandanaṁ;

Yaso kittiñca pappoti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

18 Aggi yathā pajjalati,

devatāva virocati;

Siriyā ajahito hoti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

19 Gāvo tassa pajāyanti,

khette vuttaṁ virūhati;

Vuttānaṁ phalamasnāti,

yo mittānaṁ na dubbhati.

20 Darito pabbatāto vā,

rukkhato patito naro;

Cuto patiṭṭhaṁ labhati,

yo mittānaṁ na dubbhati.

21 Virūḷhamūlasantānaṁ,

nigrodhamiva māluto;

Amittā nappasāhanti,

yo mittānaṁ na dubbhati”.

22 “Ehi taṁ paṭinessāmi,

rājaputta sakaṁ gharaṁ;

Rajjaṁ kārehi bhaddante,

kiṁ araññe karissasi”.

23 “Alaṁ me tena rajjena,

ñātakehi dhanena vā;

Yaṁ me adhammacariyāya,

rajjaṁ labbhetha sārathi”.

24 “Puṇṇapattaṁ maṁ lābhehi,

rājaputta ito gato;

Pitā mātā ca me dajjuṁ,

rājaputta tayī gate.

25 Orodhā ca kumārā ca,

vesiyānā ca brāhmaṇā;

Tepi attamanā dajjuṁ,

rājaputta tayī gate.

26 Hatthārohā anīkaṭṭhā,

rathikā pattikārakā;

Tepi attamanā dajjuṁ,

rājaputta tayī gate.

27 Bahudhaññā jānapadā,

negamā ca samāgatā;

Upāyanāni me dajjuṁ,

rājaputta tayī gate”.

28 “Pitu mātu cahaṁ catto,

raṭṭhassa nigamassa ca;

Atho sabbakumārānaṁ,

natthi mayhaṁ sakaṁ gharaṁ.

29 Anuññāto ahaṁ matyā,

sañcatto pitarā mahaṁ;

Ekoraññe pabbajito,

na kāme abhipatthaye.

30 Api ataramānānaṁ,

phalāsāva samijjhati;

Vipakkabrahmacariyosmi,

evaṁ jānāhi sārathi.

31 Api ataramānānaṁ,

sammadattho vipaccati;

Vipakkabrahmacariyosmi,

nikkhanto akutobhayo”.

32 “Evaṁ vaggukatho santo,

visaṭṭhavacano casi;

Kasmā pitu ca mātucca,

santike na bhaṇī tadā”.

33 “Nāhaṁ asandhitā pakkho,

na badhiro asotatā;

Nāhaṁ ajivhatā mūgo,

mā maṁ mūgamadhārayi.

34 Purimaṁ sarāmahaṁ jātiṁ,

yattha rajjamakārayiṁ;

Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ,

pāpatthaṁ nirayaṁ bhusaṁ.

35 Vīsatiñceva vassāni,

tahiṁ rajjamakārayiṁ;

Asītivassasahassāni,

nirayamhi apaccisaṁ.

36 Tassa rajjassahaṁ bhīto,

mā maṁ rajjābhisecayuṁ;

Tasmā pitu ca mātucca,

santike na bhaṇiṁ tadā.

37 Ucchaṅge maṁ nisādetvā,

pitā atthānusāsati;

Ekaṁ hanatha bandhatha,

ekaṁ khārāpatacchikaṁ;

Ekaṁ sūlasmiṁ uppetha,

iccassa manusāsati.

38 Tāyāhaṁ pharusaṁ sutvā,

vācāyo samudīritā;

Amūgo mūgavaṇṇena,

apakkho pakkhasammato;

Sake muttakarīsasmiṁ,

acchāhaṁ samparipluto.

39 Kasirañca parittañca,

tañca dukkhena saṁyutaṁ;

Komaṁ jīvitamāgamma,

veraṁ kayirātha kenaci.

40 Paññāya ca alābhena,

dhammassa ca adassanā;

Komaṁ jīvitamāgamma,

veraṁ kayirātha kenaci.

41 Api ataramānānaṁ,

phalāsāva samijjhati;

Vipakkabrahmacariyosmi,

evaṁ jānāhi sārathi.

42 Api ataramānānaṁ,

sammadattho vipaccati;

Vipakkabrahmacariyosmi,

nikkhanto akutobhayo”.

43 “Ahampi pabbajissāmi,

rājaputta tavantike;

Avhāyassu maṁ bhaddante,

pabbajjā mama ruccati”.

44 “Rathaṁ niyyādayitvāna,

anaṇo ehi sārathi;

Anaṇassa hi pabbajjā,

etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ”.

45 “Yadeva tyāhaṁ vacanaṁ,

akaraṁ bhaddamatthu te;

Tadeva me tvaṁ vacanaṁ,

yācito kattumarahasi.

46 Idheva tāva acchassu,

yāva rājānamānaye;

Appeva te pitā disvā,

patīto sumano siyā”.

47 “Karomi tetaṁ vacanaṁ,

yaṁ maṁ bhaṇasi sārathi;

Ahampi daṭṭhukāmosmi,

pitaraṁ me idhāgataṁ.

48 Ehi samma nivattassu,

kusalaṁ vajjāsi ñātinaṁ;

Mātaraṁ pitaraṁ mayhaṁ,

vutto vajjāsi vandanaṁ”.

49 Tassa pāde gahetvāna,

katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;

Sārathi rathamāruyha,

rājadvāraṁ upāgami.

50 Suññaṁ mātā rathaṁ disvā,

ekaṁ sārathimāgataṁ;

Assupuṇṇehi nettehi,

rodantī naṁ udikkhati.

51 “Ayaṁ so sārathi eti,

nihantvā mama atrajaṁ;

Nihato nūna me putto,

pathabyā bhūmivaḍḍhano.

52 Amittā nūna nandanti,

patītā nūna verino;

Āgataṁ sārathiṁ disvā,

nihantvā mama atrajaṁ”.

53 Suññaṁ mātā rathaṁ disvā,

ekaṁ sārathimāgataṁ;

Assupuṇṇehi nettehi,

rodantī paripucchi naṁ.

54 “Kiṁ nu mūgo kiṁ nu pakkho,

kiṁ nu so vilapī tadā;

Nihaññamāno bhūmiyā,

taṁ me akkhāhi sārathi.

55 Kathaṁ hatthehi pādehi,

mūgapakkho vivajjayi;

Nihaññamāno bhūmiyā,

taṁ me akkhāhi pucchito”.

56 “Akkheyyaṁ te ahaṁ ayye,

dajjāsi abhayaṁ mama;

Yaṁ me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,

rājaputtassa santike”.

57 “Abhayaṁ samma te dammi,

abhīto bhaṇa sārathi;

Yaṁ te sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,

rājaputtassa santike”.

58 “Na so mūgo na so pakkho,

visaṭṭhavacano ca so;

Rajjassa kira so bhīto,

akarā ālaye bahū.

59 Purimaṁ sarati so jātiṁ,

yattha rajjamakārayi;

Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ,

pāpattha nirayaṁ bhusaṁ.

60 Vīsatiñceva vassāni,

tahiṁ rajjamakārayi;

Asītivassasahassāni,

nirayamhi apacci so.

61 Tassa rajjassa so bhīto,

mā maṁ rajjābhisecayuṁ;

Tasmā pitu ca mātucca,

santike na bhaṇī tadā.

62 Aṅgapaccaṅgasampanno,

ārohapariṇāhavā;

Visaṭṭhavacano pañño,

magge saggassa tiṭṭhati.

63 Sace tvaṁ daṭṭhukāmāsi,

rājaputtaṁ tavatrajaṁ;

Ehi taṁ pāpayissāmi,

yattha sammati temiyo”.

64 “Yojayantu rathe asse,

Kacchaṁ nāgāna bandhatha;

Udīrayantu saṅkhapaṇavā,

Vādantu ekapokkharā.

65 Vādantu bherī sannaddhā,

vaggū vādantu dundubhī;

Negamā ca maṁ anventu,

gacchaṁ puttanivedako.

66 Orodhā ca kumārā ca,

vesiyānā ca brāhmaṇā;

Khippaṁ yānāni yojentu,

gacchaṁ puttanivedako.

67 Hatthārohā anīkaṭṭhā,

rathikā pattikārakā;

Khippaṁ yānāni yojentu,

gacchaṁ puttanivedako.

68 Samāgatā jānapadā,

negamā ca samāgatā;

Khippaṁ yānāni yojentu,

gacchaṁ puttanivedako”.

69 Asse ca sārathī yutte,

sindhave sīghavāhane;

Rājadvāraṁ upāgacchuṁ,

“yuttā deva ime hayā”.

70 “Thūlā javena hāyanti,

kisā hāyanti thāmunā;

Kise thūle vivajjetvā,

saṁsaṭṭhā yojitā hayā”.

71 Tato rājā taramāno,

yuttamāruyha sandanaṁ;

Itthāgāraṁ ajjhabhāsi,

“sabbāva anuyātha maṁ.

72 Vālabījanimuṇhīsaṁ,

khaggaṁ chattañca paṇḍaraṁ;

Upādhī rathamāruyha,

suvaṇṇehi alaṅkatā”.

73 Tato sa rājā pāyāsi,

purakkhatvāna sārathiṁ;

Khippameva upāgacchi,

yattha sammati temiyo.

74 Tañca disvāna āyantaṁ,

jalantamiva tejasā;

Khattasaṅghaparibyūḷhaṁ,

temiyo etadabravi.

75 “Kacci nu tāta kusalaṁ,

kacci tāta anāmayaṁ;

Sabbā ca rājakaññāyo,

arogā mayha mātaro”.

76 “Kusalañceva me putta,

atho putta anāmayaṁ;

Sabbā ca rājakaññāyo,

arogā tuyha mātaro”.

77 “Kacci amajjapo tāta,

kacci te suramappiyaṁ;

Kacci sacce ca dhamme ca,

dāne te ramate mano”.

78 “Amajjapo ahaṁ putta,

atho me suramappiyaṁ;

Atho sacce ca dhamme ca,

dāne me ramate mano”.

79 “Kacci arogaṁ yoggaṁ te,

kacci vahati vāhanaṁ;

Kacci te byādhayo natthi,

sarīrassupatāpanā”.

80 “Atho arogaṁ yoggaṁ me,

atho vahati vāhanaṁ;

Atho me byādhayo natthi,

sarīrassupatāpanā”.

81 “Kacci antā ca te phītā,

majjhe ca bahalā tava;

Koṭṭhāgārañca kosañca,

kacci te paṭisanthataṁ”.

82 “Atho antā ca me phītā,

majjhe ca bahalā mama;

Koṭṭhāgārañca kosañca,

sabbaṁ me paṭisanthataṁ”.

83 “Svāgataṁ te mahārāja,

atho te adurāgataṁ;

Patiṭṭhapentu pallaṅkaṁ,

yattha rājā nisakkati.

84 Idheva te nisīdassu,

niyate paṇṇasanthare;

Etto udakamādāya,

pāde pakkhālayassu te.

85 Idampi paṇṇakaṁ mayhaṁ,

randhaṁ rāja aloṇakaṁ;

Paribhuñja mahārāja,

pāhuno mesidhāgato”.

86 “Na cāhaṁ paṇṇaṁ bhuñjāmi,

Na hetaṁ mayha bhojanaṁ;

Sālīnaṁ odanaṁ bhuñje,

Suciṁ maṁsūpasecanaṁ”.

87 “Accherakaṁ maṁ paṭibhāti,

ekakampi rahogataṁ;

Edisaṁ bhuñjamānānaṁ,

kena vaṇṇo pasīdati”.

88 “Eko rāja nipajjāmi,

niyate paṇṇasanthare;

Tāya me ekaseyyāya,

rāja vaṇṇo pasīdati.

89 Na ca nettiṁsabandhā me,

rājarakkhā upaṭṭhitā;

Tāya me sukhaseyyāya,

rāja vaṇṇo pasīdati.

90 Atītaṁ nānusocāmi,

nappajappāmināgataṁ;

Paccuppannena yāpemi,

tena vaṇṇo pasīdati.

91 Anāgatappajappāya,

atītassānusocanā;

Etena bālā sussanti,

naḷova harito luto”.

92 “Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,

asse pattī ca vammino;

Nivesanāni rammāni,

ahaṁ putta dadāmi te.

93 Itthāgārampi te dammi,

sabbālaṅkārabhūsitaṁ;

Tā putta paṭipajjassu,

tvaṁ no rājā bhavissasi.

94 Kusalā naccagītassa,

sikkhitā cāturitthiyo;

Kāme taṁ ramayissanti,

kiṁ araññe karissasi.

95 Paṭirājūhi te kaññā,

ānayissaṁ alaṅkatā;

Tāsu putte janetvāna,

atha pacchā pabbajissasi.

96 Yuvā ca daharo cāsi,

paṭhamuppattiko susu;

Rajjaṁ kārehi bhaddante,

kiṁ araññe karissasi”.

97 “Yuvā care brahmacariyaṁ,

brahmacārī yuvā siyā;

Daharassa hi pabbajjā,

etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ.

98 Yuvā care brahmacariyaṁ,

brahmacārī yuvā siyā;

Brahmacariyaṁ carissāmi,

nāhaṁ rajjena matthiko.

99 Passāmi vohaṁ daharaṁ,

amma tāta vadantaraṁ;

Kicchāladdhaṁ piyaṁ puttaṁ,

appatvāva jaraṁ mataṁ.

100 Passāmi vohaṁ dahariṁ,

kumāriṁ cārudassaniṁ;

Navavaṁsakaḷīraṁva,

paluggaṁ jīvitakkhayaṁ.

101 Daharāpi hi miyyanti,

narā ca atha nāriyo;

Tattha ko vissase poso,

daharomhīti jīvite.

102 Yassa ratyā vivasāne,

āyu appataraṁ siyā;

Appodakeva macchānaṁ,

kiṁ nu komārakaṁ tahiṁ.

103 Niccamabbhāhato loko,

niccañca parivārito;

Amoghāsu vajantīsu,

kiṁ maṁ rajjebhisiñcasi”.

104 “Kena mabbhāhato loko,

kena ca parivārito;

Kāyo amoghā gacchanti,

taṁ me akkhāhi pucchito”.

105 “Maccunābbhāhato loko,

jarāya parivārito;

Ratyo amoghā gacchanti,

evaṁ jānāhi khattiya.

106 Yathāpi tante vitate,

yaṁ yadevūpaviyyati;

Appakaṁ hoti vetabbaṁ,

evaṁ maccāna jīvitaṁ.

107 Yathā vārivaho pūro,

gacchannupanivattati;

Evamāyu manussānaṁ,

gacchannupanivattati.

108 Yathā vārivaho pūro,

vahe rukkhepakūlaje;

Evaṁ jarāmaraṇena,

vuyhante sabbapāṇino”.

109 “Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,

asse pattī ca vammino;

Nivesanāni rammāni,

ahaṁ putta dadāmi te.

110 Itthāgārampi te dammi,

sabbālaṅkārabhūsitaṁ;

Tā putta paṭipajjassu,

tvaṁ no rājā bhavissasi.

111 Kusalā naccagītassa,

sikkhitā cāturitthiyo;

Kāme taṁ ramayissanti,

kiṁ araññe karissasi.

112 Paṭirājūhi te kaññā,

ānayissaṁ alaṅkatā;

Tāsu putte janetvāna,

atha pacchā pabbajissasi.

113 Yuvā ca daharo cāsi,

paṭhamuppattiko susu;

Rajjaṁ kārehi bhaddante,

kiṁ araññe karissasi.

114 Koṭṭhāgārañca kosañca,

vāhanāni balāni ca;

Nivesanāni rammāni,

ahaṁ putta dadāmi te.

115 Gomaṇḍalaparibyūḷho,

dāsisaṅghapurakkhato;

Rajjaṁ kārehi bhaddante,

kiṁ araññe karissasi”.

116 “Kiṁ dhanena yaṁ khīyetha,

Kiṁ bhariyāya marissati;

Kiṁ yobbanena jiṇṇena,

Yaṁ jarāyābhibhuyyati.

117 Tattha kā nandi kā khiḍḍā,

kā rati kā dhanesanā;

Kiṁ me puttehi dārehi,

rāja muttosmi bandhanā.

118 Yohaṁ evaṁ pajānāmi,

maccu me nappamajjati;

Antakenādhipannassa,

kā ratī kā dhanesanā.

119 Phalānamiva pakkānaṁ,

niccaṁ patanato bhayaṁ;

Evaṁ jātāna maccānaṁ,

niccaṁ maraṇato bhayaṁ.

120 Sāyameke na dissanti,

pāto diṭṭhā bahū janā;

Pāto eke na dissanti,

sāyaṁ diṭṭhā bahū janā.

121 Ajjeva kiccaṁ ātapaṁ,

ko jaññā maraṇaṁ suve;

Na hi no saṅgaraṁ tena,

mahāsenena maccunā.

122 Corā dhanassa patthenti,

rāja muttosmi bandhanā;

Ehi rāja nivattassu,

nāhaṁ rajjena matthiko”ti.

123 Mūgapakkhajātakaṁ paṭhamaṁ.