Jātaka 546
Jātaka
Mahānipāta
Mūgapakkhavagga
Vidhurajātaka
1 Dohaḷakaṇḍa
1 “Paṇḍu kisiyāsi dubbalā,
Vaṇṇarūpaṁ natavedisaṁ pure;
Vimale akkhāhi pucchitā,
Kīdisī tuyhaṁ sarīravedanā”.
2 “Dhammo manujesu mātīnaṁ,
Dohaḷo nāma janinda vuccati;
Dhammāhataṁ nāgakuñjara,
Vidhurassa hadayābhipatthaye”.
3 “Candaṁ kho tvaṁ dohaḷāyasi,
Sūriyaṁ vā atha vāpi mālutaṁ;
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṁ,
Ko vidhuramidha mānayissati”.
4 “Kiṁ nu tāta tuvaṁ pajjhāyasi,
Padumaṁ hatthagataṁva te mukhaṁ;
Kiṁ nu dummanarūposi issara,
Mā tvaṁ soci amittatāpana”.
5 “Mātā hi tava irandhati,
Vidhurassa hadayaṁ dhaniyati;
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṁ,
Ko vidhuramidha mānayissati.
6 Tassa bhattupariyesanaṁ cara,
Yo vidhuramidha mānayissati”;
Pituno ca sā sutvāna vākyaṁ,
Rattiṁ nikkhamma avassutiṁ cari.
7 “Ke gandhabbe rakkhase ca nāge,
Ke kimpurise cāpi mānuse;
Ke paṇḍite sabbakāmadade,
Dīgharattaṁ bhattā me bhavissati”.
8 “Assāsa hessāmi te pati,
Bhattā te hessāmi anindalocane;
Paññā hi mamaṁ tathāvidhā,
Assāsa hessasi bhariyā mama”.
9 Avacāsi puṇṇakaṁ irandhatī,
Pubbapathānugatena cetasā;
“Ehi gacchāma pitu mamantike,
Esova te etamatthaṁ pavakkhati”.
10 Alaṅkatā suvasanā,
mālinī candanussadā;
Yakkhaṁ hatthe gahetvāna,
pitusantikupāgami.
11 “Nāgavara vaco suṇohi me,
Patirūpaṁ paṭipajja suṅkiyaṁ;
Patthemi ahaṁ irandhatiṁ,
Tāya samaṅgiṁ karohi maṁ tuvaṁ.
12 Sataṁ hatthī sataṁ assā,
sataṁ assatarīrathā;
Sataṁ valabhiyo puṇṇā,
nānāratnassa kevalā;
Te nāga paṭipajjassu,
dhītaraṁ dehirandhatiṁ”.
13 “Yāva āmantaye ñātī,
mitte ca suhadajjane;
Anāmanta kataṁ kammaṁ,
taṁ pacchā anutappati”.
14 Tato so varuṇo nāgo,
pavisitvā nivesanaṁ;
Bhariyaṁ āmantayitvāna,
idaṁ vacanamabravi.
15 “Ayaṁ so puṇṇako yakkho,
yācatī maṁ irandhatiṁ;
Bahunā vittalābhena,
tassa dema piyaṁ mamaṁ”.
16 “Na dhanena na vittena,
Labbhā amhaṁ irandhatī;
Sace ca kho hadayaṁ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māhareyya;
Etena vittena kumāri labbhā,
Nāññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma”.
17 Tato so varuṇo nāgo,
nikkhamitvā nivesanā;
Puṇṇakāmantayitvāna,
idaṁ vacanamabravi.
18 “Na dhanena na vittena,
Labbhā amhaṁ irandhatī;
Sace tuvaṁ hadayaṁ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māharesi;
Etena vittena kumāri labbhā,
Nāññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma”.
19 “Yaṁ paṇḍitotyeke vadanti loke,
Tameva bāloti punāhu aññe;
Akkhāhi me vippavadanti ettha,
Kaṁ paṇḍitaṁ nāga tuvaṁ vadesi”.
20 “Korabyarājassa dhanañcayassa,
Yadi te suto vidhuro nāma kattā;
Ānehi taṁ paṇḍitaṁ dhammaladdhā,
Irandhatī padacarā te hotu”.
21 Idañca sutvā varuṇassa vākyaṁ,
Uṭṭhāya yakkho paramappatīto;
Tattheva santo purisaṁ asaṁsi,
“Ānehi ājaññamidheva yuttaṁ.
22 Jātarūpamayā kaṇṇā,
kācamhicamayā khurā;
Jambonadassa pākassa,
suvaṇṇassa uracchado”.
23 Devavāhavahaṁ yānaṁ,
Assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
24 So puṇṇako kāmarāgena giddho,
Irandhatiṁ nāgakaññaṁ jigīsaṁ;
Gantvāna taṁ bhūtapatiṁ yasassiṁ,
Iccabravī vessavaṇaṁ kuveraṁ.
25 “Bhogavatī nāma mandire,
Vāsā hiraññavatīti vuccati;
Nagare nimmite kañcanamaye,
Maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṁ.
26 Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo,
Lohitaṅkassa masāragallino;
Pāsādettha silāmayā,
Sovaṇṇaratanehi chāditā.
27 Ambā tilakā ca jambuyo,
Sattapaṇṇā mucalindaketakā;
Piyaṅgu uddālakā sahā,
Uparibhaddakā sinduvārakā.
28 Campeyyakā nāgamallikā,
Bhaginīmālā atha mettha koliyā;
Ete dumā pariṇāmitā,
Sobhayanti uragassa mandiraṁ.
29 Khajjurettha silāmayā,
Sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;
Yattha vasato papātiko,
Nāgarājā varuṇo mahiddhiko.
30 Tassa komārikā bhariyā,
Vimalā kañcanavelliviggahā;
Kālā taruṇāva uggatā,
Pucimandatthanī cārudassanā.
31 Lākhārasarattasucchavī,
Kaṇikārāva nivātapupphitā;
Tidivokacarāva accharā,
Vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.
32 Sā dohaḷinī suvimhitā,
Vidhurassa hadayaṁ dhaniyati;
Taṁ tesaṁ demi issara,
Tena te denti irandhatiṁ mamaṁ”.
33 So puṇṇako bhūtapatiṁ yasassiṁ,
Āmantaya vessavaṇaṁ kuveraṁ;
“Tattheva santo purisaṁ asaṁsi,
Ānehi ājaññamidheva yuttaṁ”.
34 Jātarūpamayā kaṇṇā,
kācamhicamayā khurā;
Jambonadassa pākassa,
suvaṇṇassa uracchado.
35 Devavāhavahaṁ yānaṁ,
Assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
36 So aggamā rājagahaṁ surammaṁ,
Aṅgassa rañño nagaraṁ durāyutaṁ;
Pahūtabhakkhaṁ bahuannapānaṁ,
Masakkasāraṁ viya vāsavassa.
37 Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṁ,
Dijābhighuṭṭhaṁ dijasaṅghasevitaṁ;
Nānāsakuntābhirudaṁ suvaṅgaṇaṁ,
Pupphābhikiṇṇaṁ himavaṁva pabbataṁ.
38 So puṇṇako vepulamābhirūhi,
Siluccayaṁ kimpurisānuciṇṇaṁ;
Anvesamāno maṇiratanaṁ uḷāraṁ,
Tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.
39 Disvā maṇiṁ pabhassaraṁ jātimantaṁ,
Manoharaṁ maṇiratanaṁ uḷāraṁ;
Daddallamānaṁ yasasā yasassinaṁ,
Obhāsatī vijjurivantalikkhe.
40 Tamaggahī veḷuriyaṁ mahagghaṁ,
Manoharaṁ nāma mahānubhāvaṁ;
Ājaññamāruyha manomavaṇṇo,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
41 So aggamā nagaramindapatthaṁ,
Oruyhupāgacchi sabhaṁ kurūnaṁ;
Samāgate ekasataṁ samagge,
Avhettha yakkho avikampamāno.
42 “Ko nīdha raññaṁ varamābhijeti,
Kamābhijeyyāma varaddhanena;
Kamanuttaraṁ ratanavaraṁ jināma,
Ko vāpi no jeti varaddhanena”.
43 “Kuhiṁ nu raṭṭhe tava jātibhūmi,
Na korabyasseva vaco tavedaṁ;
Abhītosi no vaṇṇanibhāya sabbe,
Akkhāhi me nāmañca bandhave ca”.
44 “Kaccāyano māṇavakosmi rāja,
Anūnanāmo iti mavhayanti;
Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca,
Akkhena devasmi idhānupatto”.
45 “Kiṁ māṇavassa ratanāni atthi,
Ye taṁ jinanto hare akkhadhutto;
Bahūni rañño ratanāni atthi,
Te tvaṁ daliddo kathamavhayesi”.
46 “Manoharo nāma maṇī mamāyaṁ,
Manoharaṁ maṇiratanaṁ uḷāraṁ;
Imañca ājaññamamittatāpanaṁ,
Etaṁ me jinitvā hare akkhadhutto”.
47 “Eko maṇī māṇava kiṁ karissati,
Ājāniyeko pana kiṁ karissati;
Bahūni rañño maṇiratanāni atthi,
Ājāniyā vātajavā anappakā”.
48 Dohaḷakaṇḍaṁ nāma.
2. Maṇikaṇḍa
49 “Idañca me maṇiratanaṁ,
passa tvaṁ dvipaduttama;
Itthīnaṁ viggahā cettha,
purisānañca viggahā.
50 Migānaṁ viggahā cettha,
sakuṇānañca viggahā;
Nāgarājā supaṇṇā ca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
51 Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,
asse pattī ca vammine;
Caturaṅginimaṁ senaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
52 Hatthārohe anīkaṭṭhe,
rathike pattikārake;
Balaggāni viyūḷhāni,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
53 Puraṁ uddhāpasampannaṁ,
bahupākāratoraṇaṁ;
Siṅghāṭakesu bhūmiyo,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
54 Esikā parikhāyo ca,
palikhaṁ aggaḷāni ca;
Aṭṭālake ca dvāre ca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
55 Passa toraṇamaggesu,
nānādijagaṇā bahū;
Haṁsā koñcā mayūrā ca,
cakkavākā ca kukkuhā.
56 Kuṇālakā bahū citrā,
sikhaṇḍī jīvajīvakā;
Nānādijagaṇākiṇṇaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
57 Passa nagaraṁ supākāraṁ,
abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ;
Samussitadhajaṁ rammaṁ,
soṇṇavālukasanthataṁ.
58 Passettha paṇṇasālāyo,
vibhattā bhāgaso mitā;
Nivesane nivese ca,
sandhibyūhe pathaddhiyo.
59 Pānāgāre ca soṇḍe ca,
sūnā odaniyā gharā;
Vesī ca gaṇikāyo ca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
60 Mālākāre ca rajake,
gandhike atha dussike;
Suvaṇṇakāre maṇikāre,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
61 Āḷārike ca sūde ca,
naṭanāṭakagāyino;
Pāṇissare kumbhathūnike,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
62 Passa bherī mudiṅgā ca,
saṅkhā paṇavadindimā;
Sabbañca tāḷāvacaraṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
63 Sammatālañca vīṇañca,
naccagītaṁ suvāditaṁ;
Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
64 Laṅghikā muṭṭhikā cettha,
māyākārā ca sobhiyā;
Vetālike ca jalle ca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
65 Samajjā cettha vattanti,
ākiṇṇā naranāribhi;
Mañcātimañce bhūmiyo,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
66 Passa malle samajjasmiṁ,
phoṭente diguṇaṁ bhujaṁ;
Nihate nihatamāne ca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
67 Passa pabbatapādesu,
nānāmigagaṇā bahū;
Sīhā byagghā varāhā ca,
acchakokataracchayo.
68 Palāsādā gavajā ca,
mahiṁsā rohitā rurū;
Eṇeyyā ca varāhā ca,
gaṇino nīkasūkarā.
69 Kadalimigā bahū citrā,
biḷārā sasakaṇṭakā;
Nānāmigagaṇākiṇṇaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
70 Najjāyo supatitthāyo,
soṇṇavālukasanthatā;
Acchā savanti ambūni,
macchagumbanisevitā.
71 Kumbhīlā makarā cettha,
susumārā ca kacchapā;
Pāṭhīnā pāvusā macchā,
balajā muñjarohitā.
72 Nānādijagaṇākiṇṇā,
nānādumagaṇāyutā;
Veḷuriyakarodāyo,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
73 Passettha pokkharaṇiyo,
suvibhattā catuddisā;
Nānādijagaṇākiṇṇā,
puthulomanisevitā.
74 Samantodakasampannaṁ,
mahiṁ sāgarakuṇḍalaṁ;
Upetaṁ vanarājehi,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
75 Purato videhe passa,
goyāniye ca pacchato;
Kuruyo jambudīpañca,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
76 Passa candaṁ sūriyañca,
obhāsante catuddisā;
Sineruṁ anupariyante,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
77 Sineruṁ himavantañca,
sāgarañca mahītalaṁ;
Cattāro ca mahārāje,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
78 Ārāme vanagumbe ca,
pāṭiye ca siluccaye;
Ramme kimpurisākiṇṇe,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
79 Phārusakaṁ cittalataṁ,
missakaṁ nandanaṁ vanaṁ;
Vejayantañca pāsādaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
80 Sudhammaṁ tāvatiṁsañca,
pārichattañca pupphitaṁ;
Erāvaṇaṁ nāgarājaṁ,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
81 Passettha devakaññāyo,
nabhā vijjurivuggatā;
Nandane vicarantiyo,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
82 Passettha devakaññāyo,
devaputtapalobhinī;
Devaputte ramamāne,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
83 Parosahassapāsāde,
veḷuriyaphalasanthate;
Pajjalante ca vaṇṇena,
maṇimhi passa nimmitaṁ.
84 Tāvatiṁse ca yāme ca,
Tusite cāpi nimmite;
Paranimmitavasavattino,
Maṇimhi passa nimmitaṁ.
85 Passettha pokkharaṇiyo,
vippasannodikā sucī;
Mandālakehi sañchannā,
padumuppalakehi ca.
86 Dasettha rājiyo setā,
dasanīlā manoramā;
Cha piṅgalā pannarasa,
haliddā ca catuddasa.
87 Vīsati tattha sovaṇṇā,
vīsati rajatāmayā;
Indagopakavaṇṇābhā,
tāva dissanti tiṁsati.
88 Dasettha kāḷiyo chacca,
mañjeṭṭhā pannavīsati;
Missā bandhukapupphehi,
nīluppalavicittikā.
89 Evaṁ sabbaṅgasampannaṁ,
accimantaṁ pabhassaraṁ;
Odhisuṅkaṁ mahārāja,
passa tvaṁ dvipaduttama”.
90 Maṇikaṇḍaṁ nāma.
3. Akkhakaṇḍa
91 “Upāgataṁ rāja mupehi lakkhaṁ,
Netādisaṁ maṇiratanaṁ tavatthi;
Dhammena jissāma asāhasena,
Jito ca no khippamavākarohi.
92 Pañcāla-paccuggata-sūrasena,
Macchā ca maddā saha kekakebhi;
Passantu note asaṭhena yuddhaṁ,
Na no sabhāyaṁ na karonti kiñci”.
93 Te pāvisuṁ akkhamadena mattā,
Rājā kurūnaṁ puṇṇako cāpi yakkho;
Rājā kaliṁ viccinamaggahesi,
Kaṭaṁ aggahī puṇṇako nāma yakkho.
94 Te tattha jūte ubhaye samāgate,
Raññaṁ sakāse sakhīnañca majjhe;
Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṁ,
Tatthappanādo tumulo babhūva.
95 “Jayo mahārāja parājayo ca,
Āyūhataṁ aññatarassa hoti;
Janinda jīnosi varaddhanena,
Jito ca me khippamavākarohi”.
96 “Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,
Yañcāpi mayhaṁ ratanaṁ pathabyā;
Gaṇhāhi kaccāna varaṁ dhanānaṁ,
Ādāya yenicchasi tena gaccha”.
97 “Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,
Yañcāpi tuyhaṁ ratanaṁ pathabyā;
Tesaṁ varo vidhuro nāma kattā,
So me jito taṁ me avākarohi”.
98 “Attā ca me so saraṇaṁ gatī ca,
Dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca;
Asantuleyyo mama so dhanena,
Pāṇena me sādiso esa kattā”.
99 “Ciraṁ vivādo mama tuyhañcassa,
Kāmañca pucchāma tameva gantvā;
Esova no vivaratu etamatthaṁ,
Yaṁ vakkhatī hotu kathā ubhinnaṁ”.
100 “Addhā hi saccaṁ bhaṇasi,
na ca māṇava sāhasaṁ;
Tameva gantvā pucchāma,
tena tussāmubho janā”.
101 “Saccaṁ nu devā vidahū kurūnaṁ,
Dhamme ṭhitaṁ vidhuraṁ nāmamaccaṁ;
Dāsosi rañño uda vāsi ñāti,
Vidhuroti saṅkhā katamāsi loke”.
102 “Āmāyadāsāpi bhavanti heke,
Dhanena kītāpi bhavanti dāsā;
Sayampi heke upayanti dāsā,
Bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.
103 Ete narānaṁ caturova dāsā,
Addhā hi yonito ahampi jāto;
Bhavo ca rañño abhavo ca rañño,
Dāsāhaṁ devassa parampi gantvā;
Dhammena maṁ māṇava tuyha dajjā”.
104 “Ayaṁ dutīyo vijayo mamajja,
Puṭṭho hi kattā vivarettha pañhaṁ;
Adhammarūpo vata rājaseṭṭho,
Subhāsitaṁ nānujānāsi mayhaṁ”.
105 “Evañce no so vivarettha pañhaṁ,
Dāsohamasmi na ca khosmi ñāti;
Gaṇhāhi kaccāna varaṁ dhanānaṁ,
Ādāya yenicchasi tena gaccha”.
106 Akkhakaṇḍaṁ nāma.
4. Gharāvāsapañhā
107 “Vidhura vasamānassa,
gahaṭṭhassa sakaṁ gharaṁ;
Khemā vutti kathaṁ assa,
kathaṁ nu assa saṅgaho.
108 Abyābajjhaṁ kathaṁ assa,
saccavādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṁ lokaṁ,
kathaṁ pecca na socati”.
109 Taṁ tattha gatimā dhitimā,
matimā atthadassimā;
Saṅkhātā sabbadhammānaṁ,
vidhuro etadabravi.
110 “Na sādhāraṇadārassa,
na bhuñje sādumekako;
Na seve lokāyatikaṁ,
netaṁ paññāya vaḍḍhanaṁ.
111 Sīlavā vattasampanno,
appamatto vicakkhaṇo;
Nivātavutti atthaddho,
surato sakhilo mudu.
112 Saṅgahetā ca mittānaṁ,
saṁvibhāgī vidhānavā;
Tappeyya annapānena,
sadā samaṇabrāhmaṇe.
113 Dhammakāmo sutādhāro,
bhaveyya paripucchako;
Sakkaccaṁ payirupāseyya,
sīlavante bahussute.
114 Gharamāvasamānassa,
gahaṭṭhassa sakaṁ gharaṁ;
Khemā vutti siyā evaṁ,
evaṁ nu assa saṅgaho.
115 Abyābajjhaṁ siyā evaṁ,
saccavādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṁ lokaṁ,
evaṁ pecca na socati”.
116 Gharāvāsapañhā nāma.
5. Lakkhaṇakaṇḍa
117 “Ehi dāni gamissāma,
dinno no issarena me;
Mamevatthaṁ paṭipajja,
esa dhammo sanantano”.
118 “Jānāmi māṇava tayāhamasmi,
Dinnohamasmi tava issarena;
Tīhañca taṁ vāsayemu agāre,
Yenaddhunā anusāsemu putte”.
119 “Taṁ me tathā hotu vasemu tīhaṁ,
Kurutaṁ bhavajja gharesu kiccaṁ;
Anusāsataṁ puttadāre bhavajja,
Yathā tayī pecca sukhī bhaveyya”.
120 “Sādhū”ti vatvāna pahūtakāmo,
Pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṁ;
Taṁ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṁ,
Pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho.
121 Koñcaṁ mayūrañca piyañca ketaṁ,
Upāgami tattha surammarūpaṁ;
Pahūtabhakkhaṁ bahuannapānaṁ,
Masakkasāraṁ viya vāsavassa.
122 Tattha naccanti gāyanti,
avhāyanti varāvaraṁ;
Accharā viya devesu,
nāriyo samalaṅkatā.
123 Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṁ,
Annena pānena ca dhammapālo;
Atthattha mevānuvicintayanto,
Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.
124 Taṁ candanagandharasānulittaṁ,
Suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṁ;
Bhariyaṁvacā “ehi suṇohi bhoti,
Puttāni āmantaya tambanette”.
125 Sutvāna vākyaṁ patino anujjā,
Suṇisaṁvaca tambanakhiṁ sunettaṁ;
“Āmantaya vammadharāni cete,
Puttāni indīvarapupphasāme”.
126 Te āgate muddhani dhammapālo,
Cumbitvā putte avikampamāno;
Āmantayitvāna avoca vākyaṁ,
“Dinnāhaṁ raññā idha māṇavassa.
127 Tassajjahaṁ attasukhī vidheyyo,
Ādāya yenicchati tena gacchati;
Ahañca vo sāsitumāgatosmi,
Kathaṁ ahaṁ aparittāya gacche.
128 Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī,
Janasandho puccheyya pahūtakāmo;
Kimābhijānātha pure purāṇaṁ,
Kiṁ vo pitā anusāse puratthā.
129 Samāsanā hotha mayāva sabbe,
Konīdha rañño abbhatiko manusso;
Tamañjaliṁ kariya vadetha evaṁ,
Mā hevaṁ deva na hi esa dhammo;
Viyaggharājassa nihīnajacco,
Samāsano deva kathaṁ bhaveyya”.
130 Lakkhaṇakaṇḍaṁ nāma.
6. Rājavasati
131 So ca putte amacce ca,
ñātayo suhadajjane;
Alīnamanasaṅkappo,
vidhuro etadabravi.
132 “Ethayyo rājavasatiṁ,
nisīditvā suṇātha me;
Yathā rājakulaṁ patto,
yasaṁ poso nigacchati.
133 Na hi rājakulaṁ patto,
aññāto labhate yasaṁ;
Nāsūro nāpi dummedho,
nappamatto kudācanaṁ.
134 Yadāssa sīlaṁ paññañca,
soceyyaṁ cādhigacchati;
Atha vissasate tyamhi,
guyhañcassa na rakkhati.
135 Tulā yathā paggahitā,
samadaṇḍā sudhāritā;
Ajjhiṭṭho na vikampeyya,
sa rājavasatiṁ vase.
136 Tulā yathā paggahitā,
samadaṇḍā sudhāritā;
Sabbāni abhisambhonto,
sa rājavasatiṁ vase.
137 Divā vā yadi vā rattiṁ,
rājakiccesu paṇḍito;
Ajjhiṭṭho na vikampeyya,
sa rājavasatiṁ vase.
138 Divā vā yadi vā rattiṁ,
rājakiccesu paṇḍito;
Sabbāni abhisambhonto,
sa rājavasatiṁ vase.
139 Yo cassa sukato maggo,
rañño suppaṭiyādito;
Na tena vutto gaccheyya,
sa rājavasatiṁ vase.
140 Na rañño sadisaṁ bhuñje,
kāmabhoge kudācanaṁ;
Sabbattha pacchato gacche,
sa rājavasatiṁ vase.
141 Na rañño sadisaṁ vatthaṁ,
na mālaṁ na vilepanaṁ;
Ākappaṁ sarakuttiṁ vā,
na rañño sadisamācare;
Aññaṁ kareyya ākappaṁ,
sa rājavasatiṁ vase.
142 Kīḷe rājā amaccehi,
bhariyāhi parivārito;
Nāmacco rājabhariyāsu,
bhāvaṁ kubbetha paṇḍito.
143 Anuddhato acapalo,
nipako saṁvutindriyo;
Manopaṇidhisampanno,
sa rājavasatiṁ vase.
144 Nāssa bhariyāhi kīḷeyya,
na manteyya rahogato;
Nāssa kosā dhanaṁ gaṇhe,
sa rājavasatiṁ vase.
145 Na niddaṁ bahu maññeyya,
na madāya suraṁ pive;
Nāssa dāye mige haññe,
sa rājavasatiṁ vase.
146 Nāssa pīṭhaṁ na pallaṅkaṁ,
Na kocchaṁ na nāvaṁ rathaṁ;
Sammatomhīti ārūhe,
Sa rājavasatiṁ vase.
147 Nātidūre bhaje rañño,
nāccāsanne vicakkhaṇo;
Sammukhañcassa tiṭṭheyya,
sandissanto sabhattuno.
148 Na ve rājā sakhā hoti,
na rājā hoti methuno;
Khippaṁ kujjhanti rājāno,
sūkenakkhīva ghaṭṭitaṁ.
149 Na pūjito maññamāno,
medhāvī paṇḍito naro;
Pharusaṁ patimanteyya,
rājānaṁ parisaṅgataṁ.
150 Laddhadvāro labhe dvāraṁ,
neva rājūsu vissase;
Aggīva saṁyato tiṭṭhe,
sa rājavasatiṁ vase.
151 Puttaṁ vā bhātaraṁ vā saṁ,
sampaggaṇhāti khattiyo;
Gāmehi nigamehi vā,
raṭṭhehi janapadehi vā;
Tuṇhībhūto upekkheyya,
na bhaṇe chekapāpakaṁ.
152 Hatthārohe anīkaṭṭhe,
rathike pattikārake;
Tesaṁ kammāvadānena,
rājā vaḍḍheti vetanaṁ;
Na tesaṁ antarā gacche,
sa rājavasatiṁ vase.
153 Cāpovūnudaro dhīro,
vaṁsovāpi pakampaye;
Paṭilomaṁ na vatteyya,
sa rājavasatiṁ vase.
154 Cāpovūnudaro assa,
macchovassa ajivhavā;
Appāsī nipako sūro,
sa rājavasatiṁ vase.
155 Na bāḷhaṁ itthiṁ gaccheyya,
sampassaṁ tejasaṅkhayaṁ;
Kāsaṁ sāsaṁ daraṁ balyaṁ,
khīṇamedho nigacchati.
156 Nātivelaṁ pabhāseyya,
na tuṇhī sabbadā siyā;
Avikiṇṇaṁ mitaṁ vācaṁ,
patte kāle udīraye.
157 Akkodhano asaṅghaṭṭo,
sacco saṇho apesuṇo;
Samphaṁ giraṁ na bhāseyya,
sa rājavasatiṁ vase.
158 Mātāpettibharo assa,
kule jeṭṭhāpacāyiko;
Saṇho sakhilasambhāso,
sa rājavasatiṁ vase.
159 Vinīto sippavā danto,
katatto niyato mudu;
Appamatto suci dakkho,
sa rājavasatiṁ vase.
160 Nivātavutti vuddhesu,
sappatisso sagāravo;
Surato sukhasaṁvāso,
sa rājavasatiṁ vase.
161 Ārakā parivajjeyya,
sahituṁ pahitaṁ janaṁ;
Bhattāraññevudikkheyya,
na ca aññassa rājino.
162 Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Sakkaccaṁ payirupāseyya,
sa rājavasatiṁ vase.
163 Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Sakkaccaṁ anuvāseyya,
sa rājavasatiṁ vase.
164 Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Tappeyya annapānena,
sa rājavasatiṁ vase.
165 Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
sīlavante bahussute;
Āsajja paññe sevetha,
ākaṅkhaṁ vuddhimattano.
166 Dinnapubbaṁ na hāpeyya,
dānaṁ samaṇabrāhmaṇe;
Na ca kiñci nivāreyya,
dānakāle vanibbake.
167 Paññavā buddhisampanno,
vidhānavidhikovido;
Kālaññū samayaññū ca,
sa rājavasatiṁ vase.
168 Uṭṭhātā kammadheyyesu,
appamatto vicakkhaṇo;
Susaṁvihitakammanto,
sa rājavasatiṁ vase.
169 Khalaṁ sālaṁ pasuṁ khettaṁ,
gantā cassa abhikkhaṇaṁ;
Mitaṁ dhaññaṁ nidhāpeyya,
mitaṁva pācaye ghare.
170 Puttaṁ vā bhātaraṁ vā saṁ,
sīlesu asamāhitaṁ;
Anaṅgavā hi te bālā,
yathā petā tatheva te;
Coḷañca nesaṁ piṇḍañca,
āsīnānaṁ padāpaye.
171 Dāse kammakare pesse,
sīlesu susamāhite;
Dakkhe uṭṭhānasampanne,
ādhipaccamhi ṭhāpaye.
172 Sīlavā ca alolo ca,
anurakkho ca rājino;
Āvī raho hito tassa,
sa rājavasatiṁ vase.
173 Chandaññū rājino cassa,
cittaṭṭho assa rājino;
Asaṅkusakavutti’ssa,
sa rājavasatiṁ vase.
174 Ucchādaye ca nhāpaye,
dhove pāde adhosiraṁ;
Āhatopi na kuppeyya,
sa rājavasatiṁ vase.
175 Kumbhampañjaliṁ kariyā,
cāṭañcāpi padakkhiṇaṁ;
Kimeva sabbakāmānaṁ,
dātāraṁ dhīramuttamaṁ.
176 Yo deti sayanaṁ vatthaṁ,
yānaṁ āvasathaṁ gharaṁ;
Pajjunnoriva bhūtāni,
bhogehi abhivassati.
177 Esayyo rājavasati,
vattamāno yathā naro;
Ārādhayati rājānaṁ,
pūjaṁ labhati bhattusu”.
178 Rājavasati nāma.
7. Antarapeyyāla
179 Evaṁ samanusāsitvā,
ñātisaṅghaṁ vicakkhaṇo;
Parikiṇṇo suhadehi,
rājānamupasaṅkami.
180 Vanditvā sirasā pāde,
katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;
Vidhuro avaca rājānaṁ,
paggahetvāna añjaliṁ.
181 “Ayaṁ maṁ māṇavo neti,
kattukāmo yathāmati;
Ñātīnatthaṁ pavakkhāmi,
taṁ suṇohi arindama.
182 Putte ca me udikkhesi,
yañca maññaṁ ghare dhanaṁ;
Yathā pecca na hāyetha,
ñātisaṅgho mayī gate.
183 Yatheva khalatī bhūmyā,
bhūmyāyeva patiṭṭhati;
Evetaṁ khalitaṁ mayhaṁ,
etaṁ passāmi accayaṁ”.
184 “Sakkā na gantuṁ iti mayha hoti,
Chetvā vadhitvā idha kātiyānaṁ;
Idheva hohī iti mayha ruccati,
Mā tvaṁ agā uttamabhūripañña”.
185 “Mā hevadhammesu manaṁ paṇīdahi,
Atthe ca dhamme ca yutto bhavassu;
Dhiratthu kammaṁ akusalaṁ anariyaṁ,
Yaṁ katvā pacchā nirayaṁ vajeyya.
186 Nevesa dhammo na puneta kiccaṁ,
Ayiro hi dāsassa janinda issaro;
Ghātetuṁ jhāpetuṁ athopi hantuṁ,
Na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṁ”.
187 Jeṭṭhaputtaṁ upaguyha,
vineyya hadaye daraṁ;
Assupuṇṇehi nettehi,
pāvisī so mahāgharaṁ.
188 Sālāva sammapatitā,
mālutena pamadditā;
Senti puttā ca dārā ca,
vidhurassa nivesane.
189 Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
vidhurassa nivesane.
190 Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
vidhurassa nivesane.
191 Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
vidhurassa nivesane.
192 Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
vidhurassa nivesane.
193 Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“kasmā no vijahissasi”.
194 Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“kasmā no vijahissasi”.
195 Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“kasmā no vijahissasi”.
196 Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“kasmā no vijahissasi”.
197 Katvā gharesu kiccāni,
anusāsitvā sakaṁ janaṁ;
Mittāmacce ca bhacce ca,
puttadāre ca bandhave.
198 Kammantaṁ saṁvidhetvāna,
ācikkhitvā ghare dhanaṁ;
Nidhiñca iṇadānañca,
puṇṇakaṁ etadabravi.
199 “Avasī tuvaṁ mayha tīhaṁ agāre,
Katāni kiccāni gharesu mayhaṁ;
Anusāsitā puttadārā mayā ca,
Karoma kaccāna yathāmatiṁ te”.
200 “Sace hi katte anusāsitā te,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Handehi dānī taramānarūpo,
Dīgho hi addhāpi ayaṁ puratthā.
201 Achambhitova gaṇhāhi,
ājāneyyassa vāladhiṁ;
Idaṁ pacchimakaṁ tuyhaṁ,
jīvalokassa dassanaṁ”.
202 “Sohaṁ kissa nu bhāyissaṁ,
yassa me natthi dukkaṭaṁ;
Kāyena vācā manasā,
yena gaccheyya duggatiṁ”.
203 So assarājā vidhuraṁ vahanto,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe;
Sākhāsu selesu asajjamāno,
Kālāgiriṁ khippamupāgamāsi.
204 Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
Vidhuraṁ ādāya gacchati.
205 …pe…
206 Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
Vidhuraṁ ādāya gacchati.
207 Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,
dāsisattasatāni ca;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“paṇḍito so kuhiṁ gato”.
208 …pe…
209 Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bāhā paggayha pakkanduṁ,
“paṇḍito so kuhiṁ gato.
210 Sace so sattarattena,
nāgacchissati paṇḍito;
Sabbe aggiṁ pavekkhāma,
natthattho jīvitena no”.
211 “Paṇḍito ca viyatto ca,
vibhāvī ca vicakkhaṇo;
Khippaṁ mociya attānaṁ,
mā bhāyitthāgamissati”.
212 Antarapeyyālaṁ nāma.
8. Sādhunaradhammakaṇḍa
213 So tattha gantvāna vicintayanto,
“Uccāvacā cetanakā bhavanti;
Nayimassa jīvena mamatthi kiñci,
Hantvānimaṁ hadayamānayissaṁ”.
214 So tattha gantvā pabbatantarasmiṁ,
Anto pavisitvāna paduṭṭhacitto;
Asaṁvutasmiṁ jagatippadese,
Adhosiraṁ dhārayi kātiyāno.
215 So lambamāno narake papāte,
Mahabbhaye lomahaṁse vidugge;
Asantasanto kurūnaṁ kattuseṭṭho,
Iccabravi puṇṇakaṁ nāma yakkhaṁ.
216 “Ariyāvakāsosi anariyarūpo,
Asaññato saññatasannikāso;
Accāhitaṁ kammaṁ karosi ludraṁ,
Bhāve ca te kusalaṁ natthi kiñci.
217 Yaṁ maṁ papātasmiṁ papātumicchasi,
Ko nu tavattho maraṇena mayhaṁ;
Amānusasseva tavajja vaṇṇo,
Ācikkha me tvaṁ katamāsi devatā”.
218 “Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,
Rañño kuverassa hi so sajibbo;
Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,
Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno.
219 Tassānujaṁ dhītaraṁ kāmayāmi,
Irandhatī nāma sā nāgakaññā;
Tassā sumajjhāya piyāya hetu,
Patārayiṁ tuyha vadhāya dhīra”.
220 “Mā heva tvaṁ yakkha ahosi mūḷho,
Naṭṭhā bahū duggahītena loke;
Kiṁ te sumajjhāya piyāya kiccaṁ,
Maraṇena me iṅgha suṇomi sabbaṁ”.
221 “Mahānubhāvassa mahoragassa,
Dhītukāmo ñātibhatohamasmi;
Taṁ yācamānaṁ sasuro avoca,
Yathā mamaññiṁsu sukāmanītaṁ.
222 Dajjemu kho te sutanuṁ sunettaṁ,
Sucimhitaṁ candanalittagattaṁ;
Sace tuvaṁ hadayaṁ paṇḍitassa,
Dhammena laddhā idha māharesi;
Etena vittena kumāri labbhā,
Naññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma.
223 Evaṁ na mūḷhosmi suṇohi katte,
Na cāpi me duggahitatthi kiñci;
Hadayena te dhammaladdhena nāgā,
Irandhatiṁ nāgakaññaṁ dadanti.
224 Tasmā ahaṁ tuyhaṁ vadhāya yutto,
Evaṁ mamattho maraṇena tuyhaṁ;
Idheva taṁ narake pātayitvā,
Hantvāna taṁ hadayamānayissaṁ”.
225 “Khippaṁ mamaṁ uddhara kātiyāna,
Hadayena me yadi te atthi kiccaṁ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva te pātukaromi ajja”.
226 So puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,
Nagamuddhani khippaṁ patiṭṭhapetvā;
Assatthamāsīnaṁ samekkhiyāna,
Paripucchi kattāramanomapaññaṁ.
227 “Samuddhato mesi tuvaṁ papātā,
Hadayena te ajja mamatthi kiccaṁ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva me pātukarohi ajja”.
228 “Samuddhato tyasmi ahaṁ papātā,
Hadayena me yadi te atthi kiccaṁ;
Ye kecime sādhunarassa dhammā,
Sabbeva te pātukaromi ajja.
229 Yātānuyāyī ca bhavāhi māṇava,
Allañca pāṇiṁ parivajjayassu;
Mā cassu mittesu kadāci dubbhī,
Mā ca vasaṁ asatīnaṁ nigacche”.
230 “Kathaṁ nu yātaṁ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṁ dahate kathaṁ so;
Asatī ca kā ko pana mittadubbho,
Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ”.
231 “Asanthutaṁ nopi ca diṭṭhapubbaṁ,
Yo āsanenāpi nimantayeyya;
Tasseva atthaṁ puriso kareyya,
Yātānuyāyīti tamāhu paṇḍitā.
232 Yassekarattampi ghare vaseyya,
Yatthannapānaṁ puriso labheyya;
Na tassa pāpaṁ manasāpi cintaye,
Adubbhapāṇiṁ dahate mittadubbho.
233 Yassa rukkhassa chāyāya,
nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṁ bhañjeyya,
mittadubbho hi pāpako.
234 Puṇṇampi cemaṁ pathaviṁ dhanena,
Dajjitthiyā puriso sammatāya;
Laddhā khaṇaṁ atimaññeyya tampi,
Tāsaṁ vasaṁ asatīnaṁ na gacche.
235 Evaṁ kho yātaṁ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṁ dahate punevaṁ;
Asatī ca sā so pana mittadubbho,
So dhammiko hohi jahassu adhammaṁ”.
236 Sādhunaradhammakaṇḍaṁ nāma.
9. Kāḷāgirikaṇḍa
237 “Avasiṁ ahaṁ tuyha tīhaṁ agāre,
Annena pānena upaṭṭhitosmi;
Mitto mamāsī visajjāmahaṁ taṁ,
Kāmaṁ gharaṁ uttamapañña gaccha.
238 Api hāyatu nāgakulā attho,
Alampi me nāgakaññāya hotu;
So tvaṁ sakeneva subhāsitena,
Muttosi me ajja vadhāya pañña”.
239 “Handa tuvaṁ yakkha mamampi nehi,
Sasuraṁ te atthaṁ mayi carassu;
Mayañca nāgādhipatiṁ vimānaṁ,
Dakkhemu nāgassa adiṭṭhapubbaṁ”.
240 “Yaṁ ve narassa ahitāya assa,
Na taṁ pañño arahati dassanāya;
Atha kena vaṇṇena amittagāmaṁ,
Tuvamicchasi uttamapañña gantuṁ”.
241 “Addhā pajānāmi ahampi etaṁ,
Na taṁ pañño arahati dassanāya;
Pāpañca me natthi kataṁ kuhiñci,
Tasmā na saṅke maraṇāgamāya”.
242 “Handa ca ṭhānaṁ atulānubhāvaṁ,
Mayā saha dakkhasi ehi katte;
Yatthacchati naccagītehi nāgo,
Rājā yathā vessavaṇo naḷiññaṁ.
243 Taṁ nāgakaññā caritaṁ gaṇena,
Nikīḷitaṁ niccamaho ca rattiṁ;
Pahūtamālyaṁ bahupupphachannaṁ,
Obhāsatī vijjurivantalikkhe.
244 Annena pānena upetarūpaṁ,
Naccehi gītehi ca vāditehi;
Paripūraṁ kaññāhi alaṅkatāhi,
Upasobhati vatthapilandhanena.
245 So puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,
Nisīdayī pacchato āsanasmiṁ;
Ādāya kattāramanomapaññaṁ,
Upānayī bhavanaṁ nāgarañño.
246 Patvāna ṭhānaṁ atulānubhāvaṁ,
Aṭṭhāsi kattā pacchato puṇṇakassa;
Sāmaggipekkhamāno nāgarājā,
Pubbeva jāmātaramajjhabhāsatha.
247 Yannu tuvaṁ agamā maccalokaṁ,
Anvesamāno hadayaṁ paṇḍitassa;
Kacci samiddhena idhānupatto,
Ādāya kattāramanomapaññaṁ”.
248 “Ayañhi so āgato yaṁ tvamicchasi,
Dhammena laddho mama dhammapālo;
Taṁ passatha sammukhā bhāsamānaṁ,
Sukho have sappurisehi saṅgamo”.
249 Kāḷāgirikaṇḍaṁ nāma.
250 “Adiṭṭhapubbaṁ disvāna,
macco maccubhayaṭṭito;
Byamhito nābhivādesi,
nayidaṁ paññavatāmiva”.
251 “Na camhi byamhito nāga,
na ca maccubhayaṭṭito;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṁ vā nābhivādaye.
252 Kathaṁ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṁ naro hantumiccheyya,
taṁ kammaṁ nupapajjati”.
253 “Evametaṁ yathā brūsi,
saccaṁ bhāsasi paṇḍita;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṁ vā nābhivādaye.
254 Kathaṁ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṁ naro hantumiccheyya,
taṁ kammaṁ nupapajjati”.
255 “Asassataṁ sassataṁ nu tavayidaṁ,
Iddhī jutī balavīriyūpapatti;
Pucchāmi taṁ nāgarājetamatthaṁ,
Kathaṁ nu te laddhamidaṁ vimānaṁ.
256 Adhiccaladdhaṁ pariṇāmajaṁ te,
Sayaṅkataṁ udāhu devehi dinnaṁ;
Akkhāhi me nāgarājetamatthaṁ,
Yatheva te laddhamidaṁ vimānaṁ”.
257 “Nādhiccaladdhaṁ na pariṇāmajaṁ me,
Na sayaṅkataṁ nāpi devehi dinnaṁ;
Sakehi kammehi apāpakehi,
Puññehi me laddhamidaṁ vimānaṁ”.
258 “Kiṁ te vataṁ kiṁ pana brahmacariyaṁ,
Kissa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca te nāga mahāvimānaṁ”.
259 “Ahañca bhariyā ca manussaloke,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā;
Opānabhūtaṁ me gharaṁ tadāsi,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
260 Mālañca gandhañca vilepanañca,
Padīpiyaṁ seyyamupassayañca;
Acchādanaṁ sāyanamannapānaṁ,
Sakkacca dānāni adamha tattha.
261 Taṁ me vataṁ taṁ pana brahmacariyaṁ,
Tassa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca me dhīra mahāvimānaṁ”.
262 “Evañce te laddhamidaṁ vimānaṁ,
Jānāsi puññānaṁ phalūpapattiṁ;
Tasmā hi dhammaṁ cara appamatto,
Yathā vimānaṁ puna māvasesi”.
263 “Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,
Yesannapānāni dademu katte;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,
Yathā vimānaṁ puna māvasema”.
264 “Bhogī hi te santi idhūpapannā,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Tesu tuvaṁ vacasā kammunā ca,
Asampaduṭṭho ca bhavāhi niccaṁ.
265 Evaṁ tuvaṁ nāga asampadosaṁ,
Anupālaya vacasā kammunā ca;
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṁ vimāne,
Uddhaṁ ito gacchasi devalokaṁ”.
266 “Addhā hi so socati rājaseṭṭho,
Tayā vinā yassa tuvaṁ sajibbo;
Dukkhūpanītopi tayā samecca,
Vindeyya poso sukhamāturopi”.
267 “Addhā sataṁ bhāsasi nāga dhammaṁ,
Anuttaraṁ atthapadaṁ suciṇṇaṁ;
Etādisiyāsu hi āpadāsu,
Paññāyate mādisānaṁ viseso”.
268 “Akkhāhi no tāyaṁ mudhā nu laddho,
Akkhehi no tāyaṁ ajesi jūte;
Dhammena laddho iti tāyamāha,
Kathaṁ nu tvaṁ hatthamimassa māgato”.
269 “Yo missaro tattha ahosi rājā,
Tamāyamakkhehi ajesi jūte;
So maṁ jito rājā imassadāsi,
Dhammena laddhosmi asāhasena”.
270 Mahorago attamano udaggo,
Sutvāna dhīrassa subhāsitāni;
Hatthe gahetvāna anomapaññaṁ,
Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.
271 “Yena tvaṁ vimale paṇḍu,
yena bhattaṁ na ruccati;
Na ca me tādiso vaṇṇo,
ayameso tamonudo.
272 Yassa te hadayenattho,
āgatāyaṁ pabhaṅkaro;
Tassa vākyaṁ nisāmehi,
dullabhaṁ dassanaṁ puna”.
273 Disvāna taṁ vimalā bhūripaññaṁ,
Dasaṅgulī añjaliṁ paggahetvā;
Haṭṭhena bhāvena patītarūpā,
Iccabravi kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ.
274 “Adiṭṭhapubbaṁ disvāna,
macco maccubhayaṭṭito;
Byamhito nābhivādesi,
nayidaṁ paññavatāmiva”.
275 “Na camhi byamhito nāgi,
na ca maccubhayaṭṭito;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṁ vā nābhivādaye.
276 Kathaṁ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṁ naro hantumiccheyya,
taṁ kammaṁ nupapajjati”.
277 “Evametaṁ yathā brūsi,
saccaṁ bhāsasi paṇḍita;
Na vajjho abhivādeyya,
vajjhaṁ vā nābhivādaye.
278 Kathaṁ no abhivādeyya,
abhivādāpayetha ve;
Yaṁ naro hantumiccheyya,
taṁ kammaṁ nupapajjati”.
279 “Asassataṁ sassataṁ nu tavayidaṁ,
Iddhī jutī balavīriyūpapatti;
Pucchāmi taṁ nāgakaññetamatthaṁ,
Kathaṁ nu te laddhamidaṁ vimānaṁ.
280 Adhiccaladdhaṁ pariṇāmajaṁ te,
Sayaṅkataṁ udāhu devehi dinnaṁ;
Akkhāhi me nāgakaññetamatthaṁ,
Yatheva te laddhamidaṁ vimānaṁ”.
281 “Nādhiccaladdhaṁ na pariṇāmajaṁ me,
Na sayaṁ kataṁ nāpi devehi dinnaṁ;
Sakehi kammehi apāpakehi,
Puññehi me laddhamidaṁ vimānaṁ”.
282 “Kiṁ te vataṁ kiṁ pana brahmacariyaṁ,
Kissa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca te nāgi mahāvimānaṁ”.
283 “Ahañca kho sāmiko cāpi mayhaṁ,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā;
Opānabhūtaṁ me gharaṁ tadāsi,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
284 Mālañca gandhañca vilepanañca,
Padīpiyaṁ seyyamupassayañca;
Acchādanaṁ sāyanamannapānaṁ,
Sakkacca dānāni adamha tattha.
285 Taṁ me vataṁ taṁ pana brahmacariyaṁ,
Tassa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti,
Idañca me dhīra mahāvimānaṁ”.
286 “Evañce te laddhamidaṁ vimānaṁ,
Jānāsi puññānaṁ phalūpapattiṁ;
Tasmā hi dhammaṁ cara appamattā,
Yathā vimānaṁ puna māvasesi”.
287 “Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,
Yesannapānāni dademu katte;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,
Yathā vimānaṁ puna māvasema”.
288 “Bhogī hi te santi idhūpapannā,
Puttā ca dārā anujīvino ca;
Tesu tuvaṁ vacasā kammunā ca,
Asampaduṭṭhā ca bhavāhi niccaṁ.
289 Evaṁ tuvaṁ nāgi asampadosaṁ,
Anupālaya vacasā kammunā ca;
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṁ vimāne,
Uddhaṁ ito gacchasi devalokaṁ”.
290 “Addhā hi so socati rājaseṭṭho,
Tayā vinā yassa tuvaṁ sajibbo;
Dukkhūpanītopi tayā samecca,
Vindeyya poso sukhamāturopi”.
291 “Addhā sataṁ bhāsasi nāgi dhammaṁ,
Anuttaraṁ atthapadaṁ suciṇṇaṁ;
Etādisiyāsu hi āpadāsu,
Paññāyate mādisānaṁ viseso”.
292 “Akkhāhi no tāyaṁ mudhā nu laddho,
Akkhehi no tāyaṁ ajesi jūte;
Dhammena laddho iti tāyamāha,
Kathaṁ nu tvaṁ hatthamimassa māgato”.
293 “Yo missaro tattha ahosi rājā,
Tamāyamakkhehi ajesi jūte;
So maṁ jito rājā imassadāsi,
Dhammena laddhosmi asāhasena”.
294 Yatheva varuṇo nāgo,
pañhaṁ pucchittha paṇḍitaṁ;
Tatheva nāgakaññāpi,
pañhaṁ pucchittha paṇḍitaṁ.
295 Yatheva varuṇaṁ nāgaṁ,
dhīro tosesi pucchito;
Tatheva nāgakaññampi,
dhīro tosesi pucchito.
296 Ubhopi te attamane viditvā,
Mahoragaṁ nāgakaññañca dhīro;
Achambhī abhīto alomahaṭṭho,
Iccabravi varuṇaṁ nāgarājānaṁ.
297 “Mā rodhayi nāga āyāhamasmi,
Yena tavattho idaṁ sarīraṁ;
Hadayena maṁsena karohi kiccaṁ,
Sayaṁ karissāmi yathāmati te”.
298 “Paññā have hadayaṁ paṇḍitānaṁ,
Te tyamha paññāya mayaṁ sutuṭṭhā;
Anūnanāmo labhatajja dāraṁ,
Ajjeva taṁ kuruyo pāpayātu”.
299 Sa puṇṇako attamano udaggo,
Irandhatiṁ nāgakaññaṁ labhitvā;
Haṭṭhena bhāvena patītarūpo,
Iccabravi kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ.
300 “Bhariyāya maṁ tvaṁ akari samaṅgiṁ,
Ahañca te vidhura karomi kiccaṁ;
Idañca te maṇiratanaṁ dadāmi,
Ajjeva taṁ kuruyo pāpayāmi”.
301 “Ajeyyamesā tava hotu metti,
Bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṁ;
Ānandi vitto sumano patīto,
Datvā maṇiṁ mañca nayindapatthaṁ”.
302 Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,
Nisīdayī purato āsanasmiṁ;
Ādāya kattāramanomapaññaṁ,
Upānayī nagaraṁ indapatthaṁ.
303 Mano manussassa yathāpi gacche,
Tatopissa khippataraṁ ahosi;
Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,
Upānayī nagaraṁ indapatthaṁ.
304 “Etindapatthaṁ nagaraṁ padissati,
Rammāni ca ambavanāni bhāgaso;
Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto,
Tuvañca pattosi sakaṁ niketaṁ”.
305 Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,
Oropiya dhammasabhāya majjhe;
Ājaññamāruyha anomavaṇṇo,
Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
306 Taṁ disvā rājā paramappatīto,
Uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā;
Avikampayaṁ dhammasabhāya majjhe,
Nisīdayī pamukhamāsanasmiṁ.
307 “Tvaṁ no vinetāsi rathaṁva naddhaṁ,
Nandanti taṁ kuruyo dassanena;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,
Kathaṁ pamokkho ahu māṇavassa”.
308 “Yaṁ māṇavotyābhivadī janinda,
Na so manusso naravīraseṭṭha;
Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,
Rañño kuverassa hi so sajibbo.
309 Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,
Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno;
Tassānujaṁ dhītaraṁ kāmayāno,
Irandhatī nāma sā nāgakaññā.
310 Tassā sumajjhāya piyāya hetu,
Patārayittha maraṇāya mayhaṁ;
So ceva bhariyāya samaṅgibhūto,
Ahañca anuññāto maṇi ca laddho”.
311 “Rukkho hi mayhaṁ padvāre sujāto,
Paññākkhandho sīlamayassa sākhā;
Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko,
Gavapphalo hatthigavāssachanno.
312 Naccagītatūriyābhinādite,
Ucchijja senaṁ puriso ahāsi;
So no ayaṁ āgato sanniketaṁ,
Rukkhassimassāpacitiṁ karotha.
313 Ye keci vittā mama paccayena,
Sabbeva te pātukarontu ajja;
Tibbāni katvāna upāyanāni,
Rukkhassimassāpacitiṁ karotha.
314 Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe,
Sabbeva te bandhanā mocayantu;
Yatheva yaṁ bandhanasmā pamutto,
Evamete muñcare bandhanasmā.
315 Unnaṅgalā māsamimaṁ karontu,
Maṁsodanaṁ brāhmaṇā bhakkhayantu;
Amajjapā majjarahā pivantu,
Puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.
316 Mahāpathaṁ nicca samavhayantu,
Tibbañca rakkhaṁ vidahantu raṭṭhe;
Yathāññamaññaṁ na viheṭhayeyyuṁ,
Rukkhassimassāpacitiṁ karotha”.
317 Orodhā ca kumārā ca,
vesiyānā ca brāhmaṇā;
Bahuṁ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṁ.
318 Hatthārohā anīkaṭṭhā,
rathikā pattikārakā;
Bahuṁ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṁ.
319 Samāgatā jānapadā,
negamā ca samāgatā;
Bahuṁ annañca pānañca,
paṇḍitassābhihārayuṁ.
320 Bahujano pasannosi,
disvā paṇḍitamāgate;
Paṇḍitamhi anuppatte,
celukkhepo pavattathāti.
321 Vidhurajātakaṁ navamaṁ.