Cūḷaniddesa 2

Cūḷaniddesa

Pārāyanavaggagāthā

Pucchā

1. Ajitamāṇavapucchā

1 “Kenassu nivuto loko, (iccāyasmā ajito)

Kenassu nappakāsati;

Kissābhilepanaṁ brūsi,

Kiṁsu tassa mahabbhayaṁ”.

2 “Avijjāya nivuto loko, (ajitāti bhagavā)

Vevicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṁ brūmi,

Dukkhamassa mahabbhayaṁ”.

3 “Savanti sabbadhi sotā, (iccāyasmā ajito)

Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;

Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,

Kena sotā pidhiyyare”.

4 “Yāni sotāni lokasmiṁ, (ajitāti bhagavā)

Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;

Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,

Paññāyete pidhiyyare”.

5 “Paññā ceva sati cāpi, (iccāyasmā ajito)

Nāmarūpañca mārisa;

Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,

Katthetaṁ uparujjhati”.

6 “Yametaṁ pañhaṁ apucchi,

ajita taṁ vadāmi te;

Yattha nāmañca rūpañca,

asesaṁ uparujjhati;

Viññāṇassa nirodhena,

etthetaṁ uparujjhati”.

7 “Ye ca saṅkhātadhammāse,

ye ca sekhā puthū idha;

Tesaṁ me nipako iriyaṁ,

puṭṭho pabrūhi mārisa”.

8 “Kāmesu nābhigijjheyya,

Manasānāvilo siyā;

Kusalo sabbadhammānaṁ,

Sato bhikkhu paribbaje”ti.

Ajitamāṇavapucchā paṭhamā.

2. Tissametteyyamāṇavapucchā

9 “Kodha santusito loke, (iccāyasmā tissametteyyo)

Kassa no santi iñjitā;

Ko ubhantamabhiññāya,

Majjhe mantā na lippati;

Kaṁ brūsi mahāpurisoti,

Ko idha sibbinimaccagā”.

10 “Kāmesu brahmacariyavā, (metteyyāti bhagavā)

Vītataṇho sadā sato;

Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,

Tassa no santi iñjitā.

11 So ubhantamabhiññāya,

Majjhe mantā na lippati;

Taṁ brūmi mahāpurisoti,

So idha sibbinimaccagā”ti.

Tissametteyyamāṇavapucchā dutiyā.

3. Puṇṇakamāṇavapucchā

12 “Anejaṁ mūladassāviṁ, (iccāyasmā puṇṇako)

Atthi pañhena āgamaṁ;

Kiṁ nissitā isayo manujā,

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ”.

13 “Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā)

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,

Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;

Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu”.

14 “Ye kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako)

Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,

Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;

Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ”.

15 “Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti, (puṇṇakāti bhagavā)

Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ;

Te yājayogā bhavarāgarattā,

Nātariṁsu jātijaranti brūmi”.

16 “Te ce nātariṁsu yājayogā, (iccāyasmā puṇṇako)

Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;

Atha ko carahi devamanussaloke,

Atāri jātiñca jarañca mārisa;

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ”.

17 “Saṅkhāya lokasmi paroparāni, (puṇṇakāti bhagavā)

Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke;

Santo vidhūmo anīgho nirāso,

Atāri so jātijaranti brūmī”ti.

Puṇṇakamāṇavapucchā tatiyā.

4. Mettagūmāṇavapucchā

18 “Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ, (iccāyasmā mettagū)

Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;

Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,

Ye keci lokasmimanekarūpā”.

19 “Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi, (mettagūti bhagavā)

Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;

Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,

Ye keci lokasmimanekarūpā.

20 Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,

Punappunaṁ dukkhamupeti mando;

Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,

Dukkhassa jātippabhavānupassī”.

21 “Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,

Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;

‘Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ,

Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca’;

Taṁ me muni sādhu viyākarohi,

Tathā hi te vidito esa dhammo”.

22 “Kittayissāmi te dhammaṁ, (mettagūti bhagavā)

Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;

Yaṁ viditvā sato caraṁ,

Tare loke visattikaṁ”.

23 “Tañcāhaṁ abhinandāmi,

mahesi dhammamuttamaṁ;

Yaṁ viditvā sato caraṁ,

tare loke visattikaṁ”.

24 “Yaṁ kiñci sampajānāsi, (mettagūti bhagavā)

Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;

Etesu nandiñca nivesanañca,

Panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.

25 Evaṁvihārī sato appamatto,

Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni;

Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca,

Idheva vidvā pajaheyya dukkhaṁ”.

26 “Etābhinandāmi vaco mahesino,

Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;

Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ,

Tathā hi te vidito esa dhammo.

27 Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,

Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;

Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,

Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya”.

28 “Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,

Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;

Addhā hi so oghamimaṁ atāri,

Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.

29 Vidvā ca yo vedagū naro idha,

Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;

So vītataṇho anīgho nirāso,

Atāri so jātijaranti brūmī”ti.

Mettagūmāṇavapucchā catutthī.

5. Dhotakamāṇavapucchā

30 “Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ, (iccāyasmā dhotako)

Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ;

Tava sutvāna nigghosaṁ,

Sikkhe nibbānamattano”.

31 “Tenahātappaṁ karohi, (dhotakāti bhagavā)

Idheva nipako sato;

Ito sutvāna nigghosaṁ,

Sikkhe nibbānamattano”.

32 “Passāmahaṁ devamanussaloke,

Akiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānaṁ;

Taṁ taṁ namassāmi samantacakkhu,

Pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhi”.

33 “Nāhaṁ sahissāmi pamocanāya,

Kathaṅkathiṁ dhotaka kañci loke;

Dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno,

Evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresi”.

34 “Anusāsa brahme karuṇāyamāno,

Vivekadhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ;

Yathāhaṁ ākāsova abyāpajjamāno,

Idheva santo asito careyyaṁ”.

35 “Kittayissāmi te santiṁ, (dhotakāti bhagavā)

Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;

Yaṁ viditvā sato caraṁ,

Tare loke visattikaṁ”.

36 “Tañcāhaṁ abhinandāmi,

mahesi santimuttamaṁ;

Yaṁ viditvā sato caraṁ,

tare loke visattikaṁ”.

37 “Yaṁ kiñci sampajānāsi, (dhotakāti bhagavā)

Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;

Etaṁ viditvā saṅgoti loke,

Bhavābhavāya mākāsi taṇhan”ti.

Dhotakamāṇavapucchā pañcamī.

6. Upasīvamāṇavapucchā

38 “Eko ahaṁ sakka mahantamoghaṁ, (iccāyasmā upasīvo)

Anissito no visahāmi tārituṁ;

Ārammaṇaṁ brūhi samantacakkhu,

Yaṁ nissito oghamimaṁ tareyyaṁ”.

39 “Ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā, (upasīvāti bhagavā)

Natthīti nissāya tarassu oghaṁ;

Kāme pahāya virato kathāhi,

Taṇhakkhayaṁ nattamahābhipassa”.

40 “Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (iccāyasmā upasīvo)

Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ;

Saññāvimokkhe paramedhimutto,

Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī”.

41 “Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (upasīvāti bhagavā)

Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ;

Saññāvimokkhe paramedhimutto,

Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī”.

42 “Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī,

Pūgampi vassānaṁ samantacakkhu;

Tattheva so sītisiyā vimutto,

Cavetha viññāṇaṁ tathāvidhassa”.

43 “Acci yathā vātavegena khittā, (upasīvāti bhagavā)

Atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ;

Evaṁ munī nāmakāyā vimutto,

Atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ”.

44 “Atthaṅgato so uda vā so natthi,

Udāhu ve sassatiyā arogo;

Taṁ me munī sādhu viyākarohi,

Tathā hi te vidito esa dhammo”.

45 “Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, (upasīvāti bhagavā)

Yena naṁ vajjuṁ taṁ tassa natthi;

Sabbesu dhammesu samūhatesu,

Samūhatā vādapathāpi sabbe”ti.

Upasīvamāṇavapucchā chaṭṭhī.

7. Nandamāṇavapucchā

46 “Santi loke munayo, (iccāyasmā nando)

Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu;

Ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti,

Udāhu ve jīvitenūpapannaṁ”.

47 “Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,

Munīdha nanda kusalā vadanti;

Visenikatvā anīghā nirāsā,

Caranti ye te munayoti brūmi”.

48 “Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ;

Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,

Atāru jātiñca jarañca mārisa;

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ”.

49 “Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ;

Kiñcāpi te tattha yatā caranti,

Nātariṁsu jātijaranti brūmi”.

50 “Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)

Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;

Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,

Anekarūpena vadanti suddhiṁ;

Te ce muni brūsi anoghatiṇṇe,

Atha ko carahi devamanussaloke;

Atāri jātiñca jarañca mārisa,

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ”.

51 “Nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)

Jātijarāya nivutāti brūmi;

Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,

Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ;

Anekarūpampi pahāya sabbaṁ,

Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse;

Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi”.

52 “Etābhinandāmi vaco mahesino,

Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;

Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,

Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ;

Anekarūpampi pahāya sabbaṁ,

Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse;

Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī”ti.

Nandamāṇavapucchā sattamā.

8. Hemakamāṇavapucchā

53 “Ye me pubbe viyākaṁsu, (iccāyasmā hemako)

Huraṁ gotamasāsanā;

Iccāsi iti bhavissati,

Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;

Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ,

Nāhaṁ tattha abhiramiṁ.

54 Tvañca me dhammamakkhāhi,

taṇhānigghātanaṁ muni;

Yaṁ viditvā sato caraṁ,

tare loke visattikaṁ”.

55 “Idha diṭṭhasutamutaviññātesu,

Piyarūpesu hemaka;

Chandarāgavinodanaṁ,

Nibbānapadamaccutaṁ.

56 Etadaññāya ye satā,

Diṭṭhadhammābhinibbutā;

Upasantā ca te sadā,

Tiṇṇā loke visattikan”ti.

Hemakamāṇavapucchā aṭṭhamā.

9. Todeyyamāṇavapucchā

57 “Yasmiṁ kāmā na vasanti, (iccāyasmā todeyyo)

Taṇhā yassa na vijjati;

Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo,

Vimokkho tassa kīdiso”.

58 “Yasmiṁ kāmā na vasanti, (todeyyāti bhagavā)

Taṇhā yassa na vijjati;

Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo,

Vimokkho tassa nāparo”.

59 “Nirāsaso so uda āsasāno,

Paññāṇavā so uda paññakappī;

Muniṁ ahaṁ sakka yathā vijaññaṁ,

Taṁ me viyācikkha samantacakkhu”.

60 “Nirāsaso so na ca āsasāno,

Paññāṇavā so na ca paññakappī;

Evampi todeyya muniṁ vijāna,

Akiñcanaṁ kāmabhave asattan”ti.

Todeyyamāṇavapucchā navamā.

10. Kappamāṇavapucchā

61 “Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ, (iccāyasmā kappo)

Oghe jāte mahabbhaye;

Jarāmaccuparetānaṁ,

Dīpaṁ pabrūhi mārisa;

Tvañca me dīpamakkhāhi,

Yathāyidaṁ nāparaṁ siyā”.

62 “Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ, (kappāti bhagavā)

Oghe jāte mahabbhaye;

Jarāmaccuparetānaṁ,

Dīpaṁ pabrūmi kappa te.

63 Akiñcanaṁ anādānaṁ,

etaṁ dīpaṁ anāparaṁ;

Nibbānaṁ iti naṁ brūmi,

jarāmaccuparikkhayaṁ.

64 Etadaññāya ye satā,

Diṭṭhadhammābhinibbutā;

Na te māravasānugā,

Na te mārassa paddhagū”ti.

Kappamāṇavapucchā dasamā.

11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā

65 “Sutvānahaṁ vīramakāmakāmiṁ, (iccāyasmā jatukaṇṇi)

Oghātigaṁ puṭṭhumakāmamāgamaṁ;

Santipadaṁ brūhi sahajanetta,

Yathātacchaṁ bhagavā brūhi metaṁ.

66 Bhagavā hi kāme abhibhuyya iriyati,

Ādiccova pathaviṁ tejī tejasā;

Parittapaññassa me bhūripañña,

Ācikkha dhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ;

Jātijarāya idha vippahānaṁ”.

67 “Kāmesu vinaya gedhaṁ, (jatukaṇṇīti bhagavā)

Nekkhammaṁ daṭṭhu khemato;

Uggahitaṁ nirattaṁ vā,

Mā te vijjittha kiñcanaṁ.

68 Yaṁ pubbe taṁ visosehi,

pacchā te māhu kiñcanaṁ;

Majjhe ce no gahessasi,

upasanto carissasi.

69 Sabbaso nāmarūpasmiṁ,

Vītagedhassa brāhmaṇa;

Āsavāssa na vijjanti,

Yehi maccuvasaṁ vaje”ti.

Jatukaṇṇimāṇavapucchā ekādasamā.

12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā

70 “Okañjahaṁ taṇhacchidaṁ anejaṁ, (iccāyasmā bhadrāvudho)

Nandiñjahaṁ oghatiṇṇaṁ vimuttaṁ;

Kappañjahaṁ abhiyāce sumedhaṁ,

Sutvāna nāgassa apanamissanti ito.

71 Nānājanā janapadehi saṅgatā,

Tava vīra vākyaṁ abhikaṅkhamānā;

Tesaṁ tuvaṁ sādhu viyākarohi,

Tathā hi te vidito esa dhammo”.

72 “Ādānataṇhaṁ vinayetha sabbaṁ, (bhadrāvudhāti bhagavā)

Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;

Yaṁ yañhi lokasmimupādiyanti,

Teneva māro anveti jantuṁ.

73 Tasmā pajānaṁ na upādiyetha,

Bhikkhu sato kiñcanaṁ sabbaloke;

Ādānasatte iti pekkhamāno,

Pajaṁ imaṁ maccudheyye visattan”ti.

Bhadrāvudhamāṇavapucchā dvādasamā.

13. Udayamāṇavapucchā

74 “Jhāyiṁ virajamāsīnaṁ, (iccāyasmā udayo)

Katakiccaṁ anāsavaṁ;

Pāraguṁ sabbadhammānaṁ,

Atthi pañhena āgamaṁ;

Aññāvimokkhaṁ pabrūhi,

Avijjāya pabhedanaṁ”.

75 “Pahānaṁ kāmacchandānaṁ, (udayāti bhagavā)

Domanassāna cūbhayaṁ;

Thinassa ca panūdanaṁ,

Kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ.

76 Upekkhāsatisaṁsuddhaṁ,

dhammatakkapurejavaṁ;

Aññāvimokkhaṁ pabrūmi,

avijjāya pabhedanaṁ”.

77 “Kiṁsu saṁyojano loko,

kiṁsu tassa vicāraṇaṁ;

Kissassa vippahānena,

nibbānaṁ iti vuccati”.

78 “Nandisaṁyojano loko,

vitakkassa vicāraṇaṁ;

Taṇhāya vippahānena,

nibbānaṁ iti vuccati”.

79 “Kathaṁ satassa carato,

viññāṇaṁ uparujjhati;

Bhagavantaṁ puṭṭhumāgamma,

taṁ suṇoma vaco tava”.

80 “Ajjhattañca bahiddhā ca,

Vedanaṁ nābhinandato;

Evaṁ satassa carato,

Viññāṇaṁ uparujjhatī”ti.

Udayamāṇavapucchā terasamā.

14. Posālamāṇavapucchā

81 “Yo atītaṁ ādisati, (iccāyasmā posālo)

Anejo chinnasaṁsayo;

Pāraguṁ sabbadhammānaṁ,

Atthi pañhena āgamaṁ.

82 Vibhūtarūpasaññissa,

sabbakāyappahāyino;

Ajjhattañca bahiddhā ca,

natthi kiñcīti passato;

Ñāṇaṁ sakkānupucchāmi,

kathaṁ neyyo tathāvidho”.

83 “Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, (posālāti bhagavā)

Abhijānaṁ tathāgato;

Tiṭṭhantamenaṁ jānāti,

Vimuttaṁ tapparāyaṇaṁ.

84 Ākiñcaññasambhavaṁ ñatvā,

Nandī saṁyojanaṁ iti;

Evametaṁ abhiññāya,

Tato tattha vipassati;

Etaṁ ñāṇaṁ tathaṁ tassa,

Brāhmaṇassa vusīmato”ti.

Posālamāṇavapucchā cuddasamā.

15. Mogharājamāṇavapucchā

85 “Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ, (iccāyasmā mogharājā)

Na me byākāsi cakkhumā;

Yāvatatiyañca devīsi,

Byākarotīti me sutaṁ.

86 Ayaṁ loko paro loko,

brahmaloko sadevako;

Diṭṭhiṁ te nābhijānāti,

gotamassa yasassino.

87 Evaṁ abhikkantadassāviṁ,

atthi pañhena āgamaṁ;

Kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

maccurājā na passati”.

88 “Suññato lokaṁ avekkhassu,

Mogharāja sadā sato;

Attānudiṭṭhiṁ ūhacca,

Evaṁ maccutaro siyā;

Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

Maccurājā na passatī”ti.

Mogharājamāṇavapucchā pannarasamā.

16. Piṅgiyamāṇavapucchā

89 “Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, (iccāyasmā piṅgiyo)

Nettā na suddhā savanaṁ na phāsu;

Māhaṁ nassaṁ momuho antarāva,

Ācikkha dhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ;

Jātijarāya idha vippahānaṁ”.

90 “Disvāna rūpesu vihaññamāne, (piṅgiyāti bhagavā)

Ruppanti rūpesu janā pamattā;

Tasmā tuvaṁ piṅgiya appamatto,

Jahassu rūpaṁ apunabbhavāya”.

91 “Disā catasso vidisā catasso,

Uddhaṁ adho dasa disā imāyo;

Na tuyhaṁ adiṭṭhaṁ asutaṁ amutaṁ,

Atho aviññātaṁ kiñcanamatthi loke;

Ācikkha dhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ,

Jātijarāya idha vippahānaṁ”.

92 “Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno, (piṅgiyāti bhagavā)

Santāpajāte jarasā parete;

Tasmā tuvaṁ piṅgiya appamatto,

Jahassu taṇhaṁ apunabbhavāyā”ti.

Piṅgiyamāṇavapucchā soḷasamā.