Jātaka 528
Jātaka
Paṇṇāsanipāta
Niḷinikāvagga
3. Mahābodhijātaka
1 “Kiṁ nu daṇḍaṁ kimajinaṁ,
kiṁ chattaṁ kimupāhanaṁ;
Kimaṅkusañca pattañca,
saṅghāṭiñcāpi brāhmaṇa;
Taramānarūpohāsi,
kiṁ nu patthayase disaṁ”.
2 “Dvādasetāni vassāni,
vusitāni tavantike;
Nābhijānāmi soṇena,
piṅgalenābhikūjitaṁ.
3 Svāyaṁ dittova nadati,
sukkadāṭhaṁ vidaṁsayaṁ;
Tava sutvā sabhariyassa,
vītasaddhassa maṁ pati”.
4 “Ahu esa kato doso,
yathā bhāsasi brāhmaṇa;
Esa bhiyyo pasīdāmi,
vasa brāhmaṇa māgamā”.
5 “Sabbaseto pure āsi,
tatopi sabalo ahu;
Sabbalohitako dāni,
kālo pakkamituṁ mama.
6 Abbhantaraṁ pure āsi,
tato majjhe tato bahi;
Purā niddhamanā hoti,
sayameva vajāmahaṁ.
7 Vītasaddhaṁ na seveyya,
udapānaṁvanodakaṁ;
Sacepi naṁ anukhaṇe,
vāri kaddamagandhikaṁ.
8 Pasannameva seveyya,
appasannaṁ vivajjaye;
Pasannaṁ payirupāseyya,
rahadaṁ vudakatthiko.
9 Bhaje bhajantaṁ purisaṁ,
abhajantaṁ na bhajjaye;
Asappurisadhammo so,
yo bhajantaṁ na bhajjati.
10 Yo bhajantaṁ na bhajati,
sevamānaṁ na sevati;
Sa ve manussapāpiṭṭho,
migo sākhassito yathā.
11 Accābhikkhaṇasaṁsaggā,
asamosaraṇena ca;
Etena mittā jīranti,
akāle yācanāya ca.
12 Tasmā nābhikkhaṇaṁ gacche,
na ca gacche cirāciraṁ;
Kālena yācaṁ yāceyya,
evaṁ mittā na jīyare.
13 Aticiraṁ nivāsena,
piyo bhavati appiyo;
Āmanta kho taṁ gacchāma,
purā te homa appiyā”.
14 “Evañce yācamānānaṁ,
Añjaliṁ nāvabujjhasi;
Paricārakānaṁ sataṁ,
Vacanaṁ na karosi no;
Evaṁ taṁ abhiyācāma,
Puna kayirāsi pariyāyaṁ”.
15 “Evañce no viharataṁ,
Antarāyo na hessati;
Tuyhaṁ vāpi mahārāja,
Mayhaṁ vā raṭṭhavaddhana;
Appeva nāma passema,
Ahorattānamaccaye.
16 Udīraṇā ce saṅgatyā,
bhāvāya manuvattati;
Akāmā akaraṇīyaṁ vā,
karaṇīyaṁ vāpi kubbati;
Akāmākaraṇīyamhi,
kvidha pāpena lippati.
17 So ce attho ca dhammo ca,
kalyāṇo na ca pāpako;
Bhoto ce vacanaṁ saccaṁ,
suhato vānaro mayā.
18 Attano ce hi vādassa,
aparādhaṁ vijāniyā;
Na maṁ tvaṁ garaheyyāsi,
bhoto vādo hi tādiso.
19 Issaro sabbalokassa,
sace kappeti jīvitaṁ;
Iddhiṁ byasanabhāvañca,
kammaṁ kalyāṇapāpakaṁ;
Niddesakārī puriso,
issaro tena lippati.
20 So ce attho ca dhammo ca,
kalyāṇo na ca pāpako;
Bhoto ce vacanaṁ saccaṁ,
suhato vānaro mayā.
21 Attano ce hi vādassa,
aparādhaṁ vijāniyā;
Na maṁ tvaṁ garaheyyāsi,
bhoto vādo hi tādiso.
22 Sace pubbekatahetu,
sukhadukkhaṁ nigacchati;
Porāṇakaṁ kataṁ pāpaṁ,
tameso muccate iṇaṁ;
Porāṇakaiṇamokkho,
kvidha pāpena lippati.
23 So ce attho ca dhammo ca,
kalyāṇo na ca pāpako;
Bhoto ce vacanaṁ saccaṁ,
suhato vānaro mayā.
24 Attano ce hi vādassa,
aparādhaṁ vijāniyā;
Na maṁ tvaṁ garaheyyāsi,
bhoto vādo hi tādiso.
25 Catunnaṁyevupādāya,
rūpaṁ sambhoti pāṇinaṁ;
Yato ca rūpaṁ sambhoti,
tatthevānupagacchati;
Idheva jīvati jīvo,
pecca pecca vinassati.
26 Ucchijjati ayaṁ loko,
ye bālā ye ca paṇḍitā;
Ucchijjamāne lokasmiṁ,
kvidha pāpena lippati.
27 So ce attho ca dhammo ca,
kalyāṇo na ca pāpako;
Bhoto ce vacanaṁ saccaṁ,
suhato vānaro mayā.
28 Attano ce hi vādassa,
aparādhaṁ vijāniyā;
Na maṁ tvaṁ garaheyyāsi,
bhoto vādo hi tādiso.
29 Āhu khattavidā loke,
bālā paṇḍitamānino;
‘Mātaraṁ pitaraṁ haññe,
atho jeṭṭhampi bhātaraṁ;
Haneyya puttadāre ca,
attho ce tādiso siyā’.
30 Yassa rukkhassa chāyāya,
nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṁ bhañjeyya,
mittadubbho hi pāpako.
31 Atha atthe samuppanne,
samūlamapi abbahe;
Attho me sambalenāpi,
suhato vānaro mayā.
32 So ce attho ca dhammo ca,
kalyāṇo na ca pāpako;
Bhoto ce vacanaṁ saccaṁ,
suhato vānaro mayā.
33 Attano ce hi vādassa,
aparādhaṁ vijāniyā;
Na maṁ tvaṁ garaheyyāsi,
bhoto vādo hi tādiso.
34 Ahetuvādo puriso,
yo ca issarakuttiko;
Pubbekatī ca ucchedī,
yo ca khattavido naro.
35 Ete asappurisā loke,
bālā paṇḍitamānino;
Kareyya tādiso pāpaṁ,
atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṁsaggo,
dukkhanto kaṭukudrayo.
36 Urabbharūpena vakassu pubbe,
Asaṅkito ajayūthaṁ upeti;
Hantvā uraṇiṁ ajikaṁ ajañca,
Utrāsayitvā yena kāmaṁ paleti.
37 Tathāvidheke samaṇabrāhmaṇāse,
Chadanaṁ katvā vañcayanti manusse;
Anāsakā thaṇḍilaseyyakā ca,
Rajojallaṁ ukkuṭikappadhānaṁ;
Pariyāyabhattañca apānakattā,
Pāpācārā arahanto vadānā.
38 Ete asappurisā loke,
bālā paṇḍitamānino;
Kareyya tādiso pāpaṁ,
atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṁsaggo,
dukkhanto kaṭukudrayo.
39 Yamāhu natthi vīriyanti,
ahetuñca pavadanti ye;
Parakāraṁ attakārañca,
ye tucchaṁ samavaṇṇayuṁ.
40 Ete asappurisā loke,
bālā paṇḍitamānino;
Kareyya tādiso pāpaṁ,
atho aññampi kāraye;
Asappurisasaṁsaggo,
dukkhanto kaṭukudrayo.
41 Sace hi vīriyaṁ nāssa,
kammaṁ kalyāṇapāpakaṁ;
Na bhare vaḍḍhakiṁ rājā,
napi yantāni kāraye.
42 Yasmā ca vīriyaṁ atthi,
kammaṁ kalyāṇapāpakaṁ;
Tasmā yantāni kāreti,
rājā bharati vaḍḍhakiṁ.
43 Yadi vassasataṁ devo,
na vasse na himaṁ pate;
Ucchijjeyya ayaṁ loko,
vinasseyya ayaṁ pajā.
44 Yasmā ca vassatī devo,
himañcānuphusāyati;
Tasmā sassāni paccanti,
raṭṭhañca pālite ciraṁ.
45 Gavañce taramānānaṁ,
jimhaṁ gacchati puṅgavo;
Sabbā tā jimhaṁ gacchanti,
nette jimhaṁ gate sati.
46 Evameva manussesu,
yo hoti seṭṭhasammato;
So ce adhammaṁ carati,
pageva itarā pajā;
Sabbaṁ raṭṭhaṁ dukhaṁ seti,
rājā ce hoti adhammiko.
47 Gavañce taramānānaṁ,
ujuṁ gacchati puṅgavo;
Sabbā gāvī ujuṁ yanti,
nette ujuṁ gate sati.
48 Evameva manussesu,
yo hoti seṭṭhasammato;
So sace dhammaṁ carati,
pageva itarā pajā;
Sabbaṁ raṭṭhaṁ sukhaṁ seti,
rājā ce hoti dhammiko.
49 Mahārukkhassa phalino,
āmaṁ chindati yo phalaṁ;
Rasañcassa na jānāti,
bījañcassa vinassati.
50 Mahārukkhūpamaṁ raṭṭhaṁ,
adhammena pasāsati;
Rasañcassa na jānāti,
raṭṭhañcassa vinassati.
51 Mahārukkhassa phalino,
pakkaṁ chindati yo phalaṁ;
Rasañcassa vijānāti,
bījañcassa na nassati.
52 Mahārukkhūpamaṁ raṭṭhaṁ,
dhammena yo pasāsati;
Rasañcassa vijānāti,
raṭṭhañcassa na nassati.
53 Yo ca rājā janapadaṁ,
adhammena pasāsati;
Sabbosadhīhi so rājā,
viruddho hoti khattiyo.
54 Tatheva negame hiṁsaṁ,
ye yuttā kayavikkaye;
Ojadānabalīkāre,
sa kosena virujjhati.
55 Pahāravarakhettaññū,
saṅgāme katanissame;
Ussite hiṁsayaṁ rājā,
sa balena virujjhati.
56 Tatheva isayo hiṁsaṁ,
saññate brahmacārino;
Adhammacārī khattiyo,
so saggena virujjhati.
57 Yo ca rājā adhammaṭṭho,
bhariyaṁ hanti adūsikaṁ;
Luddaṁ pasavate ṭhānaṁ,
puttehi ca virujjhati.
58 Dhammaṁ care jānapade,
negamesu balesu ca;
Isayo ca na hiṁseyya,
puttadāre samaṁ care.
59 Sa tādiso bhūmipati,
Raṭṭhapālo akodhano;
Sapatte sampakampeti,
Indova asurādhipo”ti.
60 Mahābodhijātakaṁ tatiyaṁ.
61 Paṇṇāsanipātaṁ niṭṭhitaṁ.
62 Tassuddānaṁ
63 Saniḷīnikamavhayano paṭhamo,
Dutiyo pana saummadantivaro;
Tatiyo pana bodhisirīvhayano,
Kathitā pana tīṇi jinena subhāti.