Jātaka 533
Jātaka
Asītinipāta
Cūḷahaṁsavagga
1 Cūḷahaṁsajātaka
1 “Sumukha anupacinantā,
pakkamanti vihaṅgamā;
Gaccha tuvampi mā kaṅkhi,
natthi baddhe sahāyatā”.
2 “Gacche vāhaṁ na vā gacche,
na tena amaro siyaṁ;
Sukhitaṁ taṁ upāsitvā,
dukkhitaṁ taṁ kathaṁ jahe.
3 Maraṇaṁ vā tayā saddhiṁ,
jīvitaṁ vā tayā vinā;
Tadeva maraṇaṁ seyyo,
yañce jīve tayā vinā.
4 Nesa dhammo mahārāja,
yaṁ taṁ evaṁ gataṁ jahe;
Yā gati tuyhaṁ sā mayhaṁ,
ruccate vihagādhipa”.
5 “Kā nu pāsena baddhassa,
gati aññā mahānasā;
Sā kathaṁ cetayānassa,
muttassa tava ruccati.
6 Kaṁ vā tvaṁ passase atthaṁ,
mama tuyhañca pakkhima;
Ñātīnaṁ vāvasiṭṭhānaṁ,
ubhinnaṁ jīvitakkhaye.
7 Yaṁ na kañcanadepiñcha,
Andhena tamasā gataṁ;
Tādise sañcajaṁ pāṇaṁ,
Kamatthamabhijotaye”.
8 “Kathaṁ nu patataṁ seṭṭha,
Dhamme atthaṁ na bujjhasi;
Dhammo apacito santo,
Atthaṁ dasseti pāṇinaṁ.
9 Sohaṁ dhammaṁ apekkhāno,
dhammā catthaṁ samuṭṭhitaṁ;
Bhattiñca tayi sampassaṁ,
nāvakaṅkhāmi jīvitaṁ.
10 Addhā eso sataṁ dhammo,
yo mitto mittamāpade;
Na caje jīvitassāpi,
hetudhammamanussaraṁ”.
11 “Svāyaṁ dhammo ca te ciṇṇo,
bhatti ca viditā mayi;
Kāmaṁ karassu mayhetaṁ,
gacchevānumato mayā.
12 Api tvevaṁ gate kāle,
yaṁ khaṇḍaṁ ñātinaṁ mayā;
Tayā taṁ buddhisampannaṁ,
assa paramasaṁvutaṁ”.
13 Iccevaṁ mantayantānaṁ,
Ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;
Paccadissatha nesādo,
Āturānamivantako.
14 Te sattumabhisañcikkha,
dīgharattaṁ hitā dijā;
Tuṇhīmāsittha ubhayo,
na sañcalesumāsanā.
15 Dhataraṭṭhe ca disvāna,
samuḍḍente tato tato;
Abhikkamatha vegena,
dijasattu dijādhipe.
16 So ca vegenabhikkamma,
āsajja parame dije;
Paccakamittha nesādo,
baddhā iti vicintayaṁ.
17 Ekaṁva baddhamāsīnaṁ,
abaddhañca punāparaṁ;
Āsajja baddhamāsīnaṁ,
pekkhamānamadīnavaṁ.
18 Tato so vimatoyeva,
paṇḍare ajjhabhāsatha;
Pavaḍḍhakāye āsīne,
dijasaṅghagaṇādhipe.
19 “Yannu pāsena mahatā,
baddho na kurute disaṁ;
Atha kasmā abaddho tvaṁ,
balī pakkhi na gacchasi.
20 Kiṁ nu tyāyaṁ dijo hoti,
mutto baddhaṁ upāsasi;
Ohāya sakuṇā yanti,
kiṁ eko avahīyasi”.
21 “Rājā me so dijāmitta,
sakhā pāṇasamo ca me;
Neva naṁ vijahissāmi,
yāva kālassa pariyāyaṁ”.
22 “Kathaṁ panāyaṁ vihaṅgo,
nāddasa pāsamoḍḍitaṁ;
Padañhetaṁ mahantānaṁ,
boddhumarahanti āpadaṁ”.
23 “Yadā parābhavo hoti,
poso jīvitasaṅkhaye;
Atha jālañca pāsañca,
āsajjāpi na bujjhati.
24 Api tveva mahāpañña,
pāsā bahuvidhā tatā;
Guyhamāsajja bajjhanti,
athevaṁ jīvitakkhaye”.
25 “Api nāyaṁ tayā saddhiṁ,
saṁvāsassa sukhudrayo;
Api no anumaññāsi,
api no jīvitaṁ dade”.
26 “Na ceva me tvaṁ baddhosi,
napi icchāmi te vadhaṁ;
Kāmaṁ khippamito gantvā,
jīva tvaṁ anigho ciraṁ”.
27 “Nevāhametamicchāmi,
aññatretassa jīvitā;
Sace ekena tuṭṭhosi,
muñcetaṁ mañca bhakkhaya.
28 Ārohapariṇāhena,
tulyāsmā vayasā ubho;
Na te lābhena jīvatthi,
etena niminā tuvaṁ.
29 Tadiṅgha samapekkhassu,
hotu giddhi tavamhasu;
Maṁ pubbe bandha pāsena,
pacchā muñca dijādhipaṁ.
30 Tāvadeva ca te lābho,
katāssa yācanāya ca;
Mitti ca dhataraṭṭhehi,
yāvajīvāya te siyā”.
31 “Passantu no mahāsaṅghā,
tayā muttaṁ ito gataṁ;
Mittāmaccā ca bhaccā ca,
puttadārā ca bandhavā.
32 Na ca te tādisā mittā,
bahūnaṁ idha vijjati;
Yathā tvaṁ dhataraṭṭhassa,
pāṇasādhāraṇo sakhā.
33 So te sahāyaṁ muñcāmi,
hotu rājā tavānugo;
Kāmaṁ khippamito gantvā,
ñātimajjhe virocatha”.
34 “So patīto pamuttena,
bhattunā bhattugāravo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,
vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.
35 Evaṁ luddaka nandassu,
saha sabbehi ñātibhi;
Yathāhamajja nandāmi,
muttaṁ disvā dijādhipaṁ”.
36 “Ehi taṁ anusikkhāmi,
Yathā tvamapi lacchase;
Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho,
Pāpaṁ kiñci na dakkhati.
37 Khippamantepuraṁ netvā,
rañño dassehi no ubho;
Abaddhe pakatibhūte,
kāje ubhayato ṭhite.
38 Dhataraṭṭhā mahārāja,
haṁsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṁsānaṁ,
ayaṁ senāpatītaro.
39 Asaṁsayaṁ imaṁ disvā,
haṁsarājaṁ narādhipo;
Patīto sumano vitto,
bahuṁ dassati te dhanaṁ”.
40 Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,
kammunā upapādayi;
Khippamantepuraṁ gantvā,
rañño haṁse adassayi;
Abaddhe pakatibhūte,
kāje ubhayato ṭhite.
41 “Dhataraṭṭhā mahārāja,
haṁsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṁsānaṁ,
ayaṁ senāpatītaro”.
42 “Kathaṁ panime vihaṅgā,
tava hatthattamāgatā;
Kathaṁ luddo mahantānaṁ,
issare idha ajjhagā”.
43 “Vihitā santime pāsā,
pallalesu janādhipa;
Yaṁ yadāyatanaṁ maññe,
dijānaṁ pāṇarodhanaṁ.
44 Tādisaṁ pāsamāsajja,
haṁsarājā abajjhatha;
Taṁ abaddho upāsīno,
mamāyaṁ ajjhabhāsatha.
45 Sudukkaraṁ anariyehi,
dahate bhāvamuttamaṁ;
Bhatturatthe parakkanto,
dhammayutto vihaṅgamo.
46 Attanāyaṁ cajitvāna,
jīvitaṁ jīvitāraho;
Anutthunanto āsīno,
bhattu yācittha jīvitaṁ.
47 Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,
pasādamahamajjhagā;
Tato naṁ pāmuciṁ pāsā,
anuññāsiṁ sukhena ca.
48 So patīto pamuttena,
bhattunā bhattugāravo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,
vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.
49 ‘Evaṁ luddaka nandassu,
saha sabbehi ñātibhi;
Yathāhamajja nandāmi,
muttaṁ disvā dijādhipaṁ.
50 Ehi taṁ anusikkhāmi,
yathā tvamapi lacchase;
Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho,
pāpaṁ kiñci na dakkhati.
51 Khippamantepuraṁ netvā,
rañño dassehi no ubho;
Abaddhe pakatibhūte,
kāje ubhayato ṭhite.
52 “Dhataraṭṭhā mahārāja,
haṁsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṁsānaṁ,
ayaṁ senāpatītaro”.
53 Asaṁsayaṁ imaṁ disvā,
haṁsarājaṁ narādhipo;
Patīto sumano vitto,
bahuṁ dassati te dhanaṁ’.
54 Evametassa vacanā,
ānītāme ubho mayā;
Ettheva hi ime āsuṁ,
ubho anumatā mayā.
55 Soyaṁ evaṁ gato pakkhī,
dijo paramadhammiko;
Mādisassa hi luddassa,
janayeyyātha maddavaṁ.
56 Upāyanañca te deva,
nāññaṁ passāmi edisaṁ;
Sabbasākuṇikāgāme,
taṁ passa manujādhipa”.
57 Disvā nisinnaṁ rājānaṁ,
pīṭhe sovaṇṇaye subhe;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,
vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.
58 “Kaccinnu bhoto kusalaṁ,
kacci bhoto anāmayaṁ;
Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ,
dhammena manusāsasi”.
59 “Kusalañceva me haṁsa,
Atho haṁsa anāmayaṁ;
Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ,
Dhammena manusāsahaṁ”.
60 “Kacci bhoto amaccesu,
doso koci na vijjati;
Kacci ca te tavatthesu,
nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
61 “Athopi me amaccesu,
doso koci na vijjati;
Athopi te mamatthesu,
nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
62 “Kacci te sādisī bhariyā,
assavā piyabhāṇinī;
Puttarūpayasūpetā,
tava chandavasānugā”.
63 “Atho me sādisī bhariyā,
assavā piyabhāṇinī;
Puttarūpayasūpetā,
mama chandavasānugā.
64 Bhavantaṁ kacci nu mahā-
sattuhatthattataṁ gato;
Dukkhamāpajji vipulaṁ,
tasmiṁ paṭhamamāpade.
65 Kacci yantāpatitvāna,
daṇḍena samapothayi;
Evametesaṁ jammānaṁ,
pātikaṁ bhavati tāvade”.
66 “Khemamāsi mahārāja,
evamāpadiyā sati;
Na cāyaṁ kiñci rasmāsu,
sattūva samapajjatha.
67 Paccagamittha nesādo,
pubbeva ajjhabhāsatha;
Tadāyaṁ sumukhoyeva,
paṇḍito paccabhāsatha.
68 Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,
pasādamayamajjhagā;
Tato maṁ pāmucī pāsā,
anuññāsi sukhena ca.
69 Idañca sumukheneva,
etadatthāya cintitaṁ;
Bhoto sakāsegamanaṁ,
etassa dhanamicchatā”.
70 “Svāgatañcevidaṁ bhavataṁ,
patīto casmi dassanā;
Eso cāpi bahuṁ vittaṁ,
labhataṁ yāvadicchati”.
71 Santappayitvā nesādaṁ,
bhogehi manujādhipo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṁ,
vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.
72 “Yaṁ khalu dhammamādhīnaṁ,
vaso vattati kiñcanaṁ;
Sabbatthissariyaṁ tava,
taṁ pasāsa yadicchatha.
73 Dānatthaṁ upabhottuṁ vā,
yaṁ caññaṁ upakappati;
Etaṁ dadāmi vo vittaṁ,
issariyaṁ vissajāmi vo”.
74 “Yathā ca myāyaṁ sumukho,
ajjhabhāseyya paṇḍito;
Kāmasā buddhisampanno,
taṁ myāssa paramappiyaṁ”.
75 “Ahaṁ khalu mahārāja,
nāgarājārivantaraṁ;
Paṭivattuṁ na sakkomi,
na me so vinayo siyā.
76 Amhākañceva so seṭṭho,
tvañca uttamasattavo;
Bhūmipālo manussindo,
pūjā bahūhi hetuhi.
77 Tesaṁ ubhinnaṁ bhaṇataṁ,
vattamāne vinicchaye;
Nantaraṁ paṭivattabbaṁ,
pessena manujādhipa”.
78 “Dhammena kira nesādo,
paṇḍito aṇḍajo iti;
Na heva akatattassa,
nayo etādiso siyā.
79 Evaṁ aggapakatimā,
evaṁ uttamasattavo;
Yāvatatthi mayā diṭṭhā,
nāññaṁ passāmi edisaṁ.
80 Tuṭṭhosmi vo pakatiyā,
vākyena madhurena ca;
Eso cāpi mamacchando,
ciraṁ passeyya vo ubho”.
81 “Yaṁ kiccaṁ parame mitte,
katamasmāsu taṁ tayā;
Pattā nissaṁsayaṁ tyāmhā,
bhattirasmāsu yā tava.
82 Aduñca nūna sumahā,
ñātisaṅghassa mantaraṁ;
Adassanena asmākaṁ,
dukkhaṁ bahūsu pakkhisu.
83 Tesaṁ sokavighātāya,
Tayā anumatā mayaṁ;
Taṁ padakkhiṇato katvā,
Ñātiṁ passemurindama.
84 Addhāhaṁ vipulaṁ pītiṁ,
bhavataṁ vindāmi dassanā;
Eso cāpi mahā attho,
ñātivissāsanā siyā”.
85 Idaṁ vatvā dhataraṭṭho,
haṁsarājā narādhipaṁ;
Uttamaṁ javamanvāya,
ñātisaṅghaṁ upāgamuṁ.
86 Te aroge anuppatte,
disvāna parame dije;
Kekāti makaruṁ haṁsā,
puthusaddo ajāyatha.
87 Te patītā pamuttena,
bhattunā bhattugāravā;
Samantā parikiriṁsu,
aṇḍajā laddhapaccayā.
88 Evaṁ mittavataṁ atthā,
sabbe honti padakkhiṇā;
Haṁsā yathā dhataraṭṭhā,
ñātisaṅghaṁ upāgamunti.
89 Cūḷahaṁsajātakaṁ paṭhamaṁ.