Vibhaṅga 6

Vibhaṅga

Paṭiccasamuppādavibhaṅga

1. Suttantabhājanīya

1 Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2 Tattha katamā avijjā? Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

3 Tattha katame avijjāpaccayā saṅkhārā? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro, kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro.

4 Tattha katamo puññābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā kāmāvacarā rūpāvacarā dānamayā sīlamayā bhāvanāmayā—ayaṁ vuccati “puññābhisaṅkhāro”.

5 Tattha katamo apuññābhisaṅkhāro? Akusalā cetanā kāmāvacarā—ayaṁ vuccati “apuññābhisaṅkhāro”.

6 Tattha katamo āneñjābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā arūpāvacarā—ayaṁ vuccati “āneñjābhisaṅkhāro”.

7 Tattha katamo kāyasaṅkhāro? Kāyasañcetanā kāyasaṅkhāro, vacīsañcetanā vacīsaṅkhāro, manosañcetanā cittasaṅkhāro. Ime vuccanti “avijjāpaccayā saṅkhārā”.

8 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

9 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cattāro mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ”.

10 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ”.

11 Tattha katamo saḷāyatanapaccayā phasso? Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso—ayaṁ vuccati “saḷāyatanapaccayā phasso”.

12 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

13 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā”.

14 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ? Kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ”.

15 Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Bhavo duvidhena—atthi kammabhavo, atthi upapattibhavo. Tattha katamo kammabhavo? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro—ayaṁ vuccati “kammabhavo”. Sabbampi bhavagāmikammaṁ kammabhavo.

16 Tattha katamo upapattibhavo? Kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo, saññābhavo, asaññābhavo, nevasaññānāsaññābhavo, ekavokārabhavo, catuvokārabhavo, pañcavokārabhavo—ayaṁ vuccati “upapattibhavo”. Ayaṁ vuccati “upādānapaccayā bhavo”.

17 Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti, khandhānaṁ pātubhāvo, āyatanānaṁ paṭilābho—ayaṁ vuccati “bhavapaccayā jāti”.

18 Tattha katamaṁ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ? Atthi jarā, atthi maraṇaṁ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko—ayaṁ vuccati “jarā”.

19 Tattha katamaṁ maraṇaṁ? Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo—idaṁ vuccati “maraṇaṁ”. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṁ. Idaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.

20 Tattha katamo soko? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ—ayaṁ vuccati “soko”.

21 Tattha katamo paridevo? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ—ayaṁ vuccati “paridevo”.

22 Tattha katamaṁ dukkhaṁ? Yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā—idaṁ vuccati “dukkhaṁ”.

23 Tattha katamaṁ domanassaṁ? Yaṁ cetasikaṁ asātaṁ, cetasikaṁ dukkhaṁ, cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—idaṁ vuccati “domanassaṁ”.

24 Tattha katamo upāyāso? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ—ayaṁ vuccati “upāyāso”.

25 Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

26 Suttantabhājanīyaṁ.

2. Abhidhammabhājanīya

2.1. Paccayacatukka

27 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

28 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

29 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

30 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

31 Paccayacatukkaṁ.

2.2. Hetucatukka

32 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

33 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmapaccayā phasso nāmahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

34 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

35 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

36 Hetucatukkaṁ.

2.3. Sampayuttacatukka

37 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

38 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ, nāmapaccayā phasso nāmasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

39 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpasampayuttaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

40 Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

41 Sampayuttacatukkaṁ.

2.4. Aññamaññacatukka

42 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

43 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmapaccayā phasso, phassapaccayāpi nāmaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

44 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

45 Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

46 Aññamaññacatukkaṁ.

2.4.1. Mātikā

47 Saṅkhārapaccayā avijjā …pe… viññāṇapaccayā avijjā …pe… nāmapaccayā avijjā …pe… chaṭṭhāyatanapaccayā avijjā …pe… phassapaccayā avijjā …pe… vedanāpaccayā avijjā …pe… taṇhāpaccayā avijjā …pe… upādānapaccayā avijjā …pe… avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

48 Mātikā.

2.5.1. Akusalacitta

49 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

50 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

51 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

52 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

53 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

54 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

55 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

56 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

57 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā”.

58 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ”.

59 Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Ṭhapetvā upādānaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “upādānapaccayā bhavo”.

60 Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—ayaṁ vuccati “bhavapaccayā jāti”.

61 Tattha katamaṁ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ? Atthi jarā, atthi maraṇaṁ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jarā jīraṇatā āyuno saṁhāni—ayaṁ vuccati “jarā”. Tattha katamaṁ maraṇaṁ? Yo tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—idaṁ vuccati “maraṇaṁ”. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṁ. Idaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.

62 Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

63 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

64 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

65 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

66 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

67 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

68 Nāmapaccayā phassoti. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Ṭhapetvā phassaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”.

69 Tattha katamo nāmapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “nāmapaccayā phasso” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

70 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

71 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

72 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

73 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

74 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ”.

75 Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

76 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

77 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

78 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

79 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

80 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

81 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

82 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ”.

83 Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

84 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ”.

85 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

86 Paccayacatukkaṁ.

2.6. Hetucatukka

87 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

88 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

89 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko”.

90 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ”.

91 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ”.

92 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmahetukaṁ”.

93 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko”.

94 Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassahetukā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā phassahetukā”.

95 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā? Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā”.

96 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

97 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmapaccayā phasso nāmahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

98 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

99 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko”.

100 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ.

101 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ”.

102 Nāmapaccayā phasso nāmahetukoti. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Ṭhapetvā phassaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”.

103 Tattha katamo nāmapaccayā phasso nāmahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “nāmapaccayā phasso nāmahetuko” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

104 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

105 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

106 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko”.

107 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ”.

108 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ”.

109 Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpahetukanti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

110 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ”.

111 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

112 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

113 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

114 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko”.

115 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ”.

116 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇahetukaṁ”.

117 Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmarūpahetukanti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

118 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmarūpahetukaṁ”.

119 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko”.

120 Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassahetukā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā phassahetukā”.

121 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā? Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā”.

122 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāhetukaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

123 Hetucatukkaṁ.

2.7. Sampayuttacatukka

124 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

125 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

126 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto”.

127 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ”.

128 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ”.

129 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ …pe… nāmasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ”.

130 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto”.

131 Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassasampayuttā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā phassasampayuttā”.

132 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā? Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā”.

133 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

134 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ, nāmapaccayā phasso nāmasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

135 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

136 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto”.

137 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ”.

138 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ”.

139 Nāmapaccayā phasso nāmasampayuttoti. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Ṭhapetvā phassaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”.

140 Tattha katamo nāmapaccayā phasso nāmasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “nāmapaccayā phasso nāmasampayutto” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

141 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

142 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

143 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto”.

144 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ”.

145 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ”.

146 Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttanti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

147 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ”.

148 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

149 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṁ taṇhāsampayuttaṁ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

150 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

151 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto”.

152 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ”.

153 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ nāmaṁ”.

154 Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

155 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ chaṭṭhāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ chaṭṭhāyatanaṁ”.

156 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

157 Sampayuttacatukkaṁ.

2.8. Aññamaññacatukka

158 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

159 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

160 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

161 Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhārapaccayāpi avijjā”.

162 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

163 Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “viññāṇapaccayāpi saṅkhāro”.

164 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

165 Tattha katamaṁ nāmapaccayāpi viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayāpi viññāṇaṁ”.

166 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

167 Tattha katamaṁ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṁ”.

168 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

169 Tattha katamaṁ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ”.

170 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

171 Tattha katamo vedanāpaccayāpi phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayāpi phasso”.

172 Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā taṇhā”.

173 Tattha katamā taṇhāpaccayāpi vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “taṇhāpaccayāpi vedanā”.

174 Tattha katamaṁ taṇhāpaccayā upādānaṁ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—idaṁ vuccati “taṇhāpaccayā upādānaṁ”.

175 Tattha katamā upādānapaccayāpi taṇhā? Yo rāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “upādānapaccayāpi taṇhā”.

176 Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Ṭhapetvā upādānaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “upādānapaccayā bhavo”.

177 Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—ayaṁ vuccati “bhavapaccayā jāti”.

178 Tattha katamaṁ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ? Atthi jarā, atthi maraṇaṁ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jarā jīraṇatā āyuno saṁhāni—ayaṁ vuccati “jarā”. Tattha katamaṁ maraṇaṁ? Yo tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—idaṁ vuccati “maraṇaṁ”. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṁ. Idaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.

179 Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

180 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmapaccayā phasso, phassapaccayāpi nāmaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

181 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

182 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

183 Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhārapaccayāpi avijjā”.

184 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

185 Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “viññāṇapaccayāpi saṅkhāro”.

186 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

187 Tattha katamaṁ nāmapaccayāpi viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayāpi viññāṇaṁ”.

188 Nāmapaccayā phassoti. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Ṭhapetvā phassaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”.

189 Tattha katamo nāmapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “nāmapaccayā phasso”.

190 Tattha katamaṁ phassapaccayāpi nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho—idaṁ vuccati “phassapaccayāpi nāmaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

191 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

192 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

193 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

194 Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhārapaccayāpi avijjā”.

195 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

196 Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “viññāṇapaccayāpi saṅkhāro”.

197 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ”.

198 Nāmarūpapaccayāpi viññāṇanti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

199 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ”.

200 Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

201 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

202 Tattha katamaṁ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ”.

203 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

204 Tattha katamaṁ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

205 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

206 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

207 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro”.

208 Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhārapaccayāpi avijjā”.

209 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

210 Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “viññāṇapaccayāpi saṅkhāro”.

211 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati nāmaṁ. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ”.

212 Nāmarūpapaccayāpi viññāṇanti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Yaṁ rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

213 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ”.

214 Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti. Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṁ nissāya manoviññāṇadhātu vattati—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “nāmarūpaṁ”.

215 Tattha katamaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ—idaṁ vuccati “nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ”.

216 Tattha katamaṁ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ? Atthi nāmaṁ, atthi rūpaṁ. Tattha katamaṁ nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “nāmaṁ”. Tattha katamaṁ rūpaṁ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ—idaṁ vuccati “rūpaṁ”. Iti idañca nāmaṁ, idañca rūpaṁ. Idaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṁ”.

217 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

218 Tattha katamaṁ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ”.

219 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

220 Aññamaññacatukkaṁ.

2.9. Akusalaniddesa

2.9.1 Akusalacitta

221 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

222 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.

223 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati avijjāpaccayā saṅkhāro …pe….

224 Tattha katamo taṇhāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “taṇhāpaccayā adhimokkho”.

225 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.9.2. Akusalacitta

226 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.9.3. Akusalacitta

227 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati avijjā …pe….

228 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

229 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

230 Tattha katamā avijjā …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.9.4. Akusalacitta

231 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā paṭighaṁ, paṭighapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

232 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

233 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

234 Tattha katamaṁ vedanāpaccayā paṭighaṁ? Yo cittassa āghāto …pe… caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—idaṁ vuccati “vedanāpaccayā paṭighaṁ”.

235 Tattha katamo paṭighapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “paṭighapaccayā adhimokkho”.

236 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.9.5. Akusalacitta

237 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ vicikicchāsampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā vicikicchā, vicikicchāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

238 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

239 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

240 Tattha katamā vedanāpaccayā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvidhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṁ cittassa manovilekho—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā vicikicchā”.

241 Tattha katamo vicikicchāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vicikicchaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “vicikicchāpaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.9.6. Akusalacitta

242 Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ uddhaccasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā uddhaccaṁ, uddhaccapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

243 Tattha katamā avijjā? Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

244 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

245 Tattha katamaṁ vedanāpaccayā uddhaccaṁ? Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—idaṁ vuccati “vedanāpaccayā uddhaccaṁ”.

246 Tattha katamo uddhaccapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “uddhaccapaccayā adhimokkho”.

247 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

248 Akusalaniddeso.

2. Kusalaniddesa

2.10.1. 2.10.1 Kāmāvacarakusalacitta

2.10.1.1. Mahākusalacitta

249 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

250 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho.

251 Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṁ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṁ anabhijjhā alobho kusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “alobho”.

252 Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṁ abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “adoso”.

253 Tattha katamo amoho? Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṁ vuccati “amoho”. Ime vuccanti “kusalamūlā”.

254 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro”.

255 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… viññāṇapaccayā nāmaṁ …pe… nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ …pe… chaṭṭhāyatanapaccayā phasso …pe… phassapaccayā vedanā …pe… ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

256 Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā pasādo”.

257 Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “pasādapaccayā adhimokkho”.

258 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.1.2. Mahākusalacitta

259 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā …pe… somanassasahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… somanassasahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

260 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso.

261 Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṁ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṁ anabhijjhā alobho kusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “alobho”.

262 Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṁ abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “adoso”. Ime vuccanti “kusalamūlā”.

263 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

264 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.1.3. Mahākusalacitta

265 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

266 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho—ime vuccanti “kusalamūlā”.

267 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati—“chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

268 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.1.4. Mahākusalacitta

269 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

270 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso—ime vuccanti “kusalamūlā”.

271 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.2. Rūpāvacarakusalacitta

272 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

273 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho—ime vuccanti “kusalamūlā”.

274 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.3. Arūpāvacarakusalacitta

275 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

276 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho—ime vuccanti “kusalamūlā”.

277 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

278 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.10.4. Lokuttarakusalacitta

279 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hoti.

280 Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho.

281 Tattha katamo alobho …pe… adoso …pe… amoho? Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—ayaṁ vuccati “amoho”. Ime vuccanti “kusalamūlā”.

282 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

283 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

284 Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā pasādo”.

285 Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “pasādapaccayā adhimokkho”.

286 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… ayaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.

287 Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hotīti. Evametesaṁ dhammānaṁ saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati “evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hotī”ti.

288 Kusalaniddeso.

2.11. Abyākataniddesa

2.11. 2.11 Ahetukakusalavipākacitta

2.11.1.1. 2.11.1.1 Ahetukakusalavipākacitta

2.11.1.1.1. Cakkhuviññāṇacitta

289 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

290 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

291 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjācakkhuviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

292 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

293 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjācakkhuviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

294 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

295 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

296 Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṁ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

297 Tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārahetukaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇahetukaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmahetukaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

298 Tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ saṅkhārasampayuttaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ viññāṇasampayuttaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ nāmasampayuttaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

299 Tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayāpi viññāṇaṁ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṁ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṁ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.11.1.1.2. Sota-kāyaviññāṇacitta

300 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sotaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ saddārammaṇaṁ …pe… ghānaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ gandhārammaṇaṁ …pe… jivhāviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rasārammaṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti sukhasahagataṁ phoṭṭhabbārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

301 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

302 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

303 Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṁ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.1.1.3. Sampaṭicchanacitta

304 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

305 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

306 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanodhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

307 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

308 Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā adhimokkho”.

309 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.1.1.4. Somanassantīraṇacitta

310 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

311 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

312 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

313 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

314 Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā adhimokkho”.

315 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.1.1.5. Upekkhāsantīraṇacitta

316 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

317 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

318 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

319 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

320 Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā adhimokkho”.

321 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.1.2. Kāmāvacaravipākacitta

322 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

323 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

324 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

325 Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā pasādo”.

326 Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “pasādapaccayā adhimokkho”.

327 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.1.3. Rūpāvacaravipākacitta

328 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

329 Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. (…)

2.11.1.4. Arūpāvacaravipākacitta

330 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

331 Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.11.1.5. Lokuttaravipākacitta

332 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

333 Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hoti. (…)

2.11.2. 2.11.2 Akusalavipākacitta

2.11.2.1. Cakkhu-kāyaviññāṇacitta

334 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ …pe… sotaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ saddārammaṇaṁ …pe… ghānaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ gandhārammaṇaṁ …pe… jivhāviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rasārammaṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti dukkhasahagataṁ phoṭṭhabbārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

335 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

336 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjākāyaviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

337 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

338 Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṁ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.2.2. Sampaṭicchanacitta

339 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

340 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

341 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanodhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

342 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

343 Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā adhimokkho”.

344 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.2.3. Upekkhāsantīraṇacitta

345 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

346 Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.

347 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.11.3. 2.11.3 Kiriyācitta

2.11.3.1. Ahetukakiriyācitta

348 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye manodhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā …pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā …pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.11.3.2. Kāmāvacarakiriyācitta

349 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā ñāṇasampayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.11.3.3. Rūpāvacarakiriyācitta

350 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye rūpāvacaraṁ jhānaṁ bhāveti kiriyaṁ neva kusalaṁ nākusalaṁ na ca kammavipākaṁ diṭṭhadhammasukhavihāraṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.11.3.4. Arūpāvacarakiriyācitta

351 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye arūpāvacaraṁ jhānaṁ bhāveti kiriyaṁ neva kusalaṁ nākusalaṁ na ca kammavipākaṁ diṭṭhadhammasukhavihāraṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. (…)

352 Abyākataniddeso.

2.12.1. 2.12.1 Avijjāmūlakakusalaniddesa

2.12.1.1. Mahākusalacitta

353 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

354 Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “avijjāpaccayā saṅkhāro” …pe… ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

355 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

356 Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā pasādo”.

357 Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “pasādapaccayā adhimokkho”.

358 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

359 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

360 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

361 Tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.12.1.2. Mahākusalacitta

362 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… somanassasahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ …pe… somanassasahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ …pe… upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā …pe… dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.12.2. Rūpāvacarakusalacitta

363 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. (…)

2.12.3. Arūpāvacarakusalacitta

364 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.12.4. Lokuttarakusalacitta

365 Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hoti.

366 Avijjāmūlakakusalaniddeso.

2.13.1. 2.13.1 Kusalamūlakavipākaniddesa

2.13.1.1. Cakkhuviññāṇacitta

367 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

368 Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.13.1.2. Sotaviññāṇa-upekkhāsantīraṇacitta

369 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sotaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ saddārammaṇaṁ …pe… ghānaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ gandhārammaṇaṁ …pe… jivhāviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rasārammaṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti sukhasahagataṁ phoṭṭhabbārammaṇaṁ …pe… manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā …pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā …pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. (…)

2.13.2. Kāmāvacaravipākacitta

370 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā …pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā …pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.13.3. Rūpāvacaravipākacitta

371 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

372 Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.13.4. Arūpāvacaravipākacitta

373 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

374 Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.13.5. Lokuttaravipākacitta

375 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti—ime dhammā kusalā.

376 Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ suññataṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hoti. (…)

377 Kusalamūlakavipākaniddeso.

2.14. 2.14 Akusalamūlakavipākaniddesa

2.14.1. Cakkhuviññāṇacitta

378 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

379 Tattha katamo akusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “akusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe… tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

2.14.2. Sotaviññāṇa-sampaṭicchanacitta

380 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sotaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ saddārammaṇaṁ …pe… ghānaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ gandhārammaṇaṁ …pe… jivhāviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rasārammaṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti dukkhasahagataṁ phoṭṭhabbārammaṇaṁ …pe… manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

2.14.3. Upekkhāsantīraṇacitta

381 Katame dhammā abyākatā? Yasmiṁ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe… dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

382 Tattha katamo akusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—ayaṁ vuccati “akusalamūlapaccayā saṅkhāro”.

383 Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.

384 Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.

385 Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ? Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ”.

386 Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.

387 Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.

388 Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā adhimokkho”.

389 Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo”.

390 Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—ayaṁ vuccati “bhavapaccayā jāti”.

391 Tattha katamaṁ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ? Atthi jarā, atthi maraṇaṁ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ jarā jīraṇatā āyuno saṁhāni—ayaṁ vuccati “jarā”. Tattha katamaṁ maraṇaṁ? Yo tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—idaṁ vuccati “maraṇaṁ”. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṁ. Idaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.

392 Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.

393 Akusalamūlakavipākaniddeso. Abhidhammabhājanīyaṁ.

394 Paṭiccasamuppādavibhaṅgo niṭṭhito.